HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Częstochowa

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy203 615 mieszkańcówdochody własne 10 260 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.2% do -0.31%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.09% do 18.78%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka66 727 zł133-7.9%21 316 zł81%-42 191 zł0.255
●RozwójProgramPodwyżka71 641 zł121-9.7%15 961 zł83%-36 846 zł0.283
Szeroki programBez zmianPodwyżka63 690 zł124-10.2%27 722 zł80%-42 522 zł0.347
●Bez zmianProgramPodwyżka76 294 zł109-11.6%10 876 zł86%-31 770 zł0.366
RozwójProgramBez zmian56 066 zł121-7.9%42 209 zł79%-44 705 zł0.377
●Szeroki programProgramBez zmian51 168 zł133-6.0%47 412 zł75%-50 032 zł0.396
RozwójBez zmianPodwyżka68 577 zł112-12.0%22 447 zł83%-37 207 zł0.401
Bez zmianProgramBez zmian60 704 zł109-9.7%37 273 zł81%-39 648 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka60 336 zł116-11.6%33 389 zł79%-44 519 zł0.429
Szeroki programBez zmianBez zmian48 608 zł124-8.4%53 400 zł75%-50 100 zł0.454
RozwójBez zmianBez zmian53 480 zł112-10.2%48 227 zł77%-44 803 zł0.467
RozwójProgramObniżka44 563 zł121-6.5%61 961 zł75%-50 502 zł0.483
●OgraniczenieProgramPodwyżka81 281 zł96-13.5%5363 zł88%-26 269 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian65 671 zł96-11.7%31 947 zł84%-34 170 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka49 190 zł109-8.4%57 038 zł76%-45 458 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka73 204 zł100-13.8%17 441 zł85%-32 160 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka65 235 zł104-13.3%28 100 zł82%-39 189 zł0.492
Bez zmianBez zmianBez zmian58 092 zł100-12.0%43 320 zł81%-39 775 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka39 676 zł133-4.6%67 152 zł71%-55 815 zł0.521
Szeroki programWstrzymanieBez zmian45 544 zł116-9.7%58 624 zł75%-51 928 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka54 143 zł96-10.4%51 727 zł79%-39 997 zł0.534
RozwójWstrzymanieBez zmian50 428 zł104-11.6%53 438 zł76%-46 618 zł0.549
RozwójBez zmianObniżka42 330 zł112-8.8%67 393 zł74%-50 405 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka37 469 zł124-7.0%72 554 zł70%-55 688 zł0.559
Bez zmianBez zmianObniżka46 931 zł100-10.7%62 498 zł76%-45 390 zł0.578
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka69 874 zł92-15.1%23 080 zł84%-34 129 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian70 513 zł83-13.8%26 996 zł86%-28 840 zł0.595
OgraniczenieBez zmianPodwyżka78 161 zł87-15.7%12 076 zł88%-26 693 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian63 028 zł87-13.9%38 027 zł83%-34 331 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian55 051 zł92-13.3%48 518 zł79%-41 576 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka34 621 zł116-8.4%77 424 zł68%-57 393 zł0.615
Głębokie cięcieProgramObniżka58 970 zł83-12.4%46 966 zł82%-34 684 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka86 140 zł83-15.5%0 zł93%-20 916 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka39 493 zł104-10.2%72 251 zł72%-52 096 zł0.622
OgraniczenieBez zmianObniżka51 853 zł87-12.6%57 238 zł79%-39 964 zł0.640
Bez zmianWstrzymanieObniżka44 105 zł92-12.0%67 344 zł75%-47 068 zł0.660
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka74 845 zł79-17.0%17 732 zł86%-28 643 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian60 003 zł79-15.2%43 209 zł82%-36 114 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian67 840 zł74-15.9%33 304 zł86%-29 033 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka49 042 zł79-13.9%62 051 zł78%-41 624 zł0.729
Głębokie cięcieBez zmianObniżka56 651 zł74-14.6%52 687 zł82%-34 683 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka82 991 zł74-17.6%7098 zł92%-21 373 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian64 828 zł66-17.2%38 351 zł85%-30 800 zł0.806
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka79 689 zł66-18.9%12 618 zł91%-23 307 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka53 854 zł66-15.9%57 383 zł81%-36 327 zł0.821

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 388 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.