Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Częstochowa

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy203 615 mieszkańcówdochody własne 10 260 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.2% do -0.31%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-1.09% do 18.78%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	66 498 zł	132	-7.4%	29 221 zł	81%	-41 657 zł	0.289
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	63 085 zł	137	-7.4%	31 998 zł	80%	-44 421 zł	0.314
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	69 888 zł	119	-9.3%	24 632 zł	83%	-37 064 zł	0.322
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	59 617 zł	150	-5.6%	36 667 zł	77%	-49 103 zł	0.331
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	66 420 zł	123	-9.5%	27 521 zł	81%	-39 906 zł	0.342
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	73 851 zł	110	-10.2%	21 169 zł	85%	-33 606 zł	0.345
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	73 150 zł	105	-11.3%	20 237 zł	85%	-32 633 zł	0.393
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	72 327 zł	108	-11.7%	20 985 zł	85%	-33 383 zł	0.399
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	51 169 zł	127	-8.2%	51 857 zł	76%	-48 929 zł	0.451
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	54 694 zł	114	-10.0%	48 967 zł	78%	-44 270 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	47 912 zł	132	-8.2%	56 248 zł	75%	-51 604 zł	0.476
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	58 495 zł	105	-10.9%	43 903 zł	80%	-40 908 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	44 309 zł	145	-6.3%	59 225 zł	73%	-56 351 zł	0.492
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	51 382 zł	118	-10.2%	53 420 zł	76%	-47 024 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	58 092 zł	100	-12.0%	46 321 zł	81%	-39 775 zł	0.518
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	57 266 zł	103	-12.4%	47 094 zł	80%	-40 528 zł	0.525
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	42 790 zł	123	-8.6%	66 355 zł	73%	-53 200 zł	0.543
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	46 399 zł	110	-10.5%	63 451 zł	75%	-48 493 zł	0.557
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	50 122 zł	101	-11.4%	58 531 zł	76%	-45 172 zł	0.562
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	39 611 zł	128	-8.6%	70 624 zł	71%	-55 833 zł	0.567
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	43 165 zł	114	-10.7%	67 777 zł	74%	-51 205 zł	0.580
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	35 925 zł	141	-6.8%	73 644 zł	67%	-60 628 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 329 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.