HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Częstochowa

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy203 615 mieszkańcówdochody własne 10 260 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.2% do -0.31%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.09% do 18.78%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Likwidacja-420-0.50-1.400-30
Ograniczenie-210-0.25-0.700-15
Bez zmian00000
Rozwój+240+0.22+0.50+0.15+14
Szeroki program+480+0.42+1.00+0.30+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Ograniczenie-300-0.30-0.800-22
Bez zmian00000
Doinwestowanie+340+0.20+0.600+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Rezygnacja-90-0.050-0.90-4
Bez zmian00000
Aktywne+130+0.08+0.15+1.60+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
OświataZdrowieŚrodkiBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programBez zmianAktywne66 498 zł132-7.4%29 221 zł81%-41 657 zł0.289
●RozwójDoinwestowanieAktywne63 085 zł137-7.4%31 998 zł80%-44 421 zł0.314
●RozwójBez zmianAktywne69 888 zł119-9.3%24 632 zł83%-37 064 zł0.322
●Szeroki programDoinwestowanieAktywne59 617 zł150-5.6%36 667 zł77%-49 103 zł0.331
Bez zmianDoinwestowanieAktywne66 420 zł123-9.5%27 521 zł81%-39 906 zł0.342
●Szeroki programOgraniczenieAktywne73 851 zł110-10.2%21 169 zł85%-33 606 zł0.345
Bez zmianBez zmianAktywne73 150 zł105-11.3%20 237 zł85%-32 633 zł0.393
OgraniczenieDoinwestowanieAktywne72 327 zł108-11.7%20 985 zł85%-33 383 zł0.399
●RozwójOgraniczenieAktywne77 143 zł97-12.0%16 688 zł86%-29 124 zł0.423
Szeroki programBez zmianBez zmian51 169 zł127-8.2%51 857 zł76%-48 929 zł0.451
RozwójBez zmianBez zmian54 694 zł114-10.0%48 967 zł78%-44 270 zł0.469
RozwójDoinwestowanieBez zmian47 912 zł132-8.2%56 248 zł75%-51 604 zł0.476
Szeroki programOgraniczenieBez zmian58 495 zł105-10.9%43 903 zł80%-40 908 zł0.478
●OgraniczenieBez zmianAktywne78 950 zł90-13.5%13 823 zł88%-26 233 zł0.485
●LikwidacjaDoinwestowanieAktywne78 112 zł93-13.9%14 589 zł88%-27 000 zł0.490
Szeroki programDoinwestowanieBez zmian44 309 zł145-6.3%59 225 zł73%-56 351 zł0.492
Bez zmianDoinwestowanieBez zmian51 382 zł118-10.2%53 420 zł76%-47 024 zł0.492
Bez zmianBez zmianBez zmian58 092 zł100-12.0%46 321 zł81%-39 775 zł0.518
●Bez zmianOgraniczenieAktywne80 312 zł83-13.9%12 389 zł90%-24 800 zł0.521
OgraniczenieDoinwestowanieBez zmian57 266 zł103-12.4%47 094 zł80%-40 528 zł0.525
RozwójOgraniczenieBez zmian61 923 zł92-12.7%41 243 zł82%-36 361 zł0.534
Szeroki programBez zmianRezygnacja42 790 zł123-8.6%66 355 zł73%-53 200 zł0.543
RozwójBez zmianRezygnacja46 399 zł110-10.5%63 451 zł75%-48 493 zł0.557
Szeroki programOgraniczenieRezygnacja50 122 zł101-11.4%58 531 zł76%-45 172 zł0.562
RozwójDoinwestowanieRezygnacja39 611 zł128-8.6%70 624 zł71%-55 833 zł0.567
Bez zmianDoinwestowanieRezygnacja43 165 zł114-10.7%67 777 zł74%-51 205 zł0.580
Szeroki programDoinwestowanieRezygnacja35 925 zł141-6.8%73 644 zł67%-60 628 zł0.582
OgraniczenieBez zmianBez zmian63 869 zł85-14.2%40 126 zł84%-33 400 zł0.583
LikwidacjaDoinwestowanieBez zmian63 028 zł88-14.6%40 915 zł83%-34 171 zł0.589
●LikwidacjaBez zmianAktywne84 632 zł75-15.7%7546 zł93%-19 968 zł0.594
Bez zmianBez zmianRezygnacja49 879 zł96-12.4%60 685 zł77%-43 950 zł0.598
OgraniczenieDoinwestowanieRezygnacja49 054 zł99-12.9%61 457 zł76%-44 702 zł0.606
RozwójOgraniczenieRezygnacja53 635 zł88-13.2%55 735 zł79%-40 576 zł0.609
Bez zmianOgraniczenieBez zmian65 228 zł78-14.6%38 715 zł84%-31 971 zł0.612
●OgraniczenieOgraniczenieAktywne85 979 zł68-16.1%6129 zł94%-18 553 zł0.632
OgraniczenieBez zmianRezygnacja55 663 zł81-14.6%54 483 zł81%-37 568 zł0.652
LikwidacjaDoinwestowanieRezygnacja54 822 zł84-15.1%55 272 zł80%-38 338 zł0.659
LikwidacjaBez zmianBez zmian69 529 zł70-16.4%34 061 zł86%-27 160 zł0.669
Bez zmianOgraniczenieRezygnacja57 022 zł74-15.1%53 072 zł82%-36 138 zł0.678
OgraniczenieOgraniczenieBez zmian70 873 zł63-16.8%32 667 zł87%-25 748 zł0.702
LikwidacjaBez zmianRezygnacja61 328 zł66-16.8%48 412 zł84%-31 322 zł0.728
●LikwidacjaOgraniczenieAktywne91 532 zł53-18.2%0 zł98%-12 436 zł0.750
OgraniczenieOgraniczenieRezygnacja62 673 zł59-17.2%47 018 zł85%-29 909 zł0.758
LikwidacjaOgraniczenieBez zmian76 405 zł48-18.9%26 929 zł92%-19 656 zł0.804
LikwidacjaOgraniczenieRezygnacja68 210 zł44-19.3%41 265 zł88%-23 810 zł0.852

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 329 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.