Janów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 98 358 zł | 133 | +1.3% | 18 254 zł | 76% | -49 750 zł | 0.236 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 102 547 zł | 121 | -0.7% | 13 763 zł | 78% | -45 258 zł | 0.273 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 95 133 zł | 124 | -1.2% | 27 965 zł | 76% | -49 003 zł | 0.334 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 106 490 zł | 109 | -2.7% | 9523 zł | 79% | -41 019 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 86 935 zł | 121 | +1.3% | 50 450 zł | 74% | -49 447 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 82 757 zł | 133 | +3.4% | 54 853 zł | 72% | -53 926 zł | 0.384 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 99 301 zł | 112 | -3.1% | 23 572 zł | 78% | -44 535 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 90 867 zł | 109 | -0.7% | 46 297 zł | 77% | -45 220 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 92 023 zł | 116 | -2.7% | 35 570 zł | 75% | -49 940 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 79 993 zł | 124 | +0.8% | 64 495 zł | 72% | -53 034 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 84 151 zł | 112 | -1.2% | 60 114 zł | 74% | -48 579 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 96 199 zł | 104 | -4.6% | 31 169 zł | 78% | -45 462 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 75 385 zł | 121 | +2.8% | 78 341 zł | 70% | -52 537 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 103 225 zł | 100 | -5.1% | 19 429 zł | 79% | -40 317 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 79 310 zł | 109 | +0.8% | 74 196 zł | 73% | -48 319 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 77 162 zł | 116 | -0.7% | 71 474 zł | 70% | -53 878 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 71 215 zł | 133 | +4.9% | 82 735 zł | 68% | -57 006 zł | 0.517 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 88 064 zł | 100 | -3.1% | 55 983 zł | 76% | -44 374 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 81 327 zł | 104 | -2.7% | 67 085 zł | 73% | -49 412 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 72 944 zł | 112 | +0.3% | 87 221 zł | 70% | -51 562 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 68 794 zł | 124 | +2.3% | 91 593 zł | 68% | -56 008 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 76 849 zł | 100 | -1.7% | 83 099 zł | 73% | -47 367 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 66 169 zł | 116 | +0.8% | 98 106 zł | 68% | -56 782 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 70 327 zł | 104 | -1.2% | 93 725 zł | 70% | -52 327 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 326 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.08 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 72% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.