Blachownia
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 78 317 zł | 133 | -2.7% | 16 993 zł | 77% | -41 163 zł | 0.249 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 82 251 zł | 121 | -4.6% | 12 802 zł | 79% | -36 972 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 75 874 zł | 124 | -5.1% | 24 269 zł | 77% | -40 411 zł | 0.342 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 85 946 zł | 109 | -6.5% | 8855 zł | 80% | -33 025 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 69 181 zł | 121 | -2.7% | 41 957 zł | 75% | -40 862 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 65 256 zł | 133 | -0.7% | 46 080 zł | 72% | -45 042 zł | 0.395 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 79 791 zł | 112 | -7.0% | 20 155 zł | 79% | -36 239 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 72 866 zł | 109 | -4.6% | 38 078 zł | 77% | -36 927 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 337 zł | 116 | -6.5% | 30 283 zł | 76% | -41 206 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 63 201 zł | 124 | -3.2% | 53 433 zł | 72% | -44 157 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 67 108 zł | 112 | -5.1% | 49 330 zł | 75% | -39 996 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 59 513 zł | 121 | -1.2% | 64 221 zł | 71% | -43 732 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 77 261 zł | 104 | -8.4% | 26 161 zł | 78% | -37 026 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 83 468 zł | 100 | -8.8% | 16 284 zł | 80% | -32 312 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 63 191 zł | 109 | -3.2% | 60 350 zł | 74% | -39 804 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 60 899 zł | 116 | -4.6% | 58 943 zł | 71% | -44 866 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 70 776 zł | 100 | -7.0% | 45 470 zł | 77% | -36 080 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 55 596 zł | 133 | +0.8% | 68 336 zł | 68% | -47 904 zł | 0.524 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 64 813 zł | 104 | -6.5% | 54 832 zł | 74% | -40 697 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 57 729 zł | 112 | -3.7% | 70 964 zł | 71% | -42 767 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 53 829 zł | 124 | -1.7% | 75 060 zł | 68% | -46 919 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 61 390 zł | 100 | -5.6% | 67 112 zł | 74% | -38 859 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 51 701 zł | 116 | -3.2% | 80 194 zł | 68% | -47 565 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 55 608 zł | 104 | -5.1% | 76 091 zł | 70% | -43 404 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 304 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.44 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.