Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Piekary Śląskie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy51 373 mieszkańcówdochody własne 8649 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.3% do 0.25%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-0.22% do 21.64%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	76 932 zł	132	-5.3%	26 433 zł	85%	-31 113 zł	0.283
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	73 718 zł	137	-5.3%	28 983 zł	84%	-33 646 zł	0.308
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	79 968 zł	119	-7.2%	22 236 zł	87%	-26 909 zł	0.318
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	70 616 zł	150	-3.3%	33 245 zł	81%	-37 925 zł	0.324
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	76 711 zł	123	-7.3%	24 872 zł	85%	-29 506 zł	0.338
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	83 579 zł	110	-8.1%	19 173 zł	90%	-23 854 zł	0.343
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	82 900 zł	105	-9.2%	18 195 zł	90%	-22 841 zł	0.391
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	82 000 zł	108	-9.6%	19 030 zł	89%	-23 676 zł	0.398
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	62 322 zł	127	-6.0%	48 861 zł	81%	-37 498 zł	0.450
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	65 489 zł	114	-7.9%	46 431 zł	83%	-33 234 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	59 256 zł	132	-6.0%	53 103 zł	79%	-39 951 zł	0.476
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	68 946 zł	105	-8.8%	41 684 zł	84%	-30 264 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	56 024 zł	145	-4.1%	55 606 zł	77%	-44 289 zł	0.490
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	62 379 zł	118	-8.1%	50 723 zł	81%	-35 753 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	68 550 zł	100	-9.9%	44 229 zł	85%	-29 107 zł	0.518
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	67 648 zł	103	-10.4%	45 087 zł	84%	-29 946 zł	0.527
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	54 413 zł	123	-6.5%	63 220 zł	78%	-41 197 zł	0.543
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	57 659 zł	110	-8.4%	60 789 zł	80%	-36 890 zł	0.558
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	61 043 zł	101	-9.3%	56 186 zł	82%	-33 956 zł	0.564
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	51 422 zł	128	-6.5%	67 344 zł	76%	-43 612 zł	0.568
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	48 111 zł	141	-4.6%	69 878 zł	75%	-47 994 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	54 623 zł	114	-8.5%	64 956 zł	79%	-39 372 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 297 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.95 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 46% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.