Bytom
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 62 389 zł | 133 | -11.4% | 20 166 zł | 80% | -45 371 zł | 0.259 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 66 965 zł | 121 | -13.2% | 15 086 zł | 83% | -40 308 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 59 756 zł | 124 | -13.7% | 26 010 zł | 79% | -45 469 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 71 287 zł | 109 | -15.0% | 10 268 zł | 85% | -35 508 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 52 927 zł | 121 | -11.4% | 39 040 zł | 78% | -46 975 zł | 0.379 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 48 366 zł | 133 | -9.6% | 44 044 zł | 76% | -52 018 zł | 0.399 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 64 309 zł | 112 | -15.4% | 21 013 zł | 83% | -40 432 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 57 236 zł | 109 | -13.2% | 34 407 zł | 80% | -42 192 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 56 789 zł | 116 | -15.0% | 31 269 zł | 78% | -47 233 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 46 162 zł | 124 | -11.9% | 49 423 zł | 75% | -51 888 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 50 701 zł | 112 | -13.7% | 44 489 zł | 77% | -46 869 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 42 558 zł | 121 | -10.1% | 57 275 zł | 75% | -51 891 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 46 856 zł | 109 | -11.9% | 52 742 zł | 77% | -47 123 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 68 609 zł | 100 | -17.1% | 16 276 zł | 85% | -35 656 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 61 352 zł | 104 | -16.7% | 26 258 zł | 81% | -42 181 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 54 987 zł | 100 | -15.4% | 39 967 zł | 79% | -42 112 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 43 457 zł | 116 | -13.2% | 54 248 zł | 75% | -53 504 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 38 007 zł | 133 | -8.3% | 62 066 zł | 71% | -56 921 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 48 006 zł | 104 | -15.0% | 49 337 zł | 77% | -48 471 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 40 649 zł | 112 | -12.3% | 62 269 zł | 74% | -51 617 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 36 121 zł | 124 | -10.6% | 67 035 zł | 71% | -56 622 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 44 925 zł | 100 | -14.1% | 57 762 zł | 77% | -46 874 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 33 609 zł | 116 | -11.9% | 71 471 zł | 68% | -58 129 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 38 148 zł | 104 | -13.7% | 66 691 zł | 72% | -53 110 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 359 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.90 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 61% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.