HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bytom

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy146 290 mieszkańcówdochody własne 8828 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-4.49% do 1.11%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.01% do 20.05%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka62 389 zł133-11.4%20 166 zł80%-45 371 zł0.259
●RozwójProgramPodwyżka66 965 zł121-13.2%15 086 zł83%-40 308 zł0.285
Szeroki programBez zmianPodwyżka59 756 zł124-13.7%26 010 zł79%-45 469 zł0.349
●Bez zmianProgramPodwyżka71 287 zł109-15.0%10 268 zł85%-35 508 zł0.367
RozwójProgramBez zmian52 927 zł121-11.4%39 040 zł78%-46 975 zł0.379
●Szeroki programProgramBez zmian48 366 zł133-9.6%44 044 zł76%-52 018 zł0.399
RozwójBez zmianPodwyżka64 309 zł112-15.4%21 013 zł83%-40 432 zł0.402
Bez zmianProgramBez zmian57 236 zł109-13.2%34 407 zł80%-42 192 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka56 789 zł116-15.0%31 269 zł78%-47 233 zł0.430
Szeroki programBez zmianBez zmian46 162 zł124-11.9%49 423 zł75%-51 888 zł0.456
RozwójBez zmianBez zmian50 701 zł112-13.7%44 489 zł77%-46 869 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka75 879 zł96-16.8%5064 zł88%-30 326 zł0.484
RozwójProgramObniżka42 558 zł121-10.1%57 275 zł75%-51 891 zł0.484
Bez zmianProgramObniżka46 856 zł109-11.9%52 742 zł77%-47 123 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian61 811 zł96-15.1%29 550 zł83%-37 034 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka68 609 zł100-17.1%16 276 zł85%-35 656 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka61 352 zł104-16.7%26 258 zł81%-42 181 zł0.492
Bez zmianBez zmianBez zmian54 987 zł100-15.4%39 967 zł79%-42 112 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian43 457 zł116-13.2%54 248 zł75%-53 504 zł0.522
●Szeroki programProgramObniżka38 007 zł133-8.3%62 066 zł71%-56 921 zł0.523
OgraniczenieProgramObniżka51 418 zł96-13.8%47 899 zł79%-41 982 zł0.533
RozwójWstrzymanieBez zmian48 006 zł104-15.0%49 337 zł77%-48 471 zł0.549
RozwójBez zmianObniżka40 649 zł112-12.3%62 269 zł74%-51 617 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka36 121 zł124-10.6%67 035 zł71%-56 622 zł0.560
Bez zmianBez zmianObniżka44 925 zł100-14.1%57 762 zł77%-46 874 zł0.576
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka65 662 zł92-18.4%21 507 zł84%-37 391 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian66 274 zł83-17.1%24 984 zł86%-32 013 zł0.594
OgraniczenieBez zmianPodwyżka73 175 zł87-18.9%11 170 zł87%-30 502 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian59 536 zł87-17.3%35 139 zł83%-36 982 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian52 302 zł92-16.7%44 790 zł79%-43 700 zł0.608
Głębokie cięcieProgramObniżka55 869 zł83-15.8%43 470 zł82%-36 977 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka33 609 zł116-11.9%71 471 zł68%-58 129 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka80 360 zł83-18.8%0 zł91%-25 282 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka38 148 zł104-13.7%66 691 zł72%-53 110 zł0.621
OgraniczenieBez zmianObniżka49 461 zł87-16.0%52 960 zł79%-41 761 zł0.639
Bez zmianWstrzymanieObniżka42 434 zł92-15.4%62 172 zł75%-48 353 zł0.659
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka70 242 zł79-20.2%16 428 zł86%-32 220 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian56 864 zł79-18.5%39 910 zł82%-38 552 zł0.697
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian63 974 zł74-19.2%30 766 zł86%-31 989 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka46 983 zł79-17.3%57 344 zł78%-43 223 zł0.727
Głębokie cięcieBez zmianObniżka53 887 zł74-17.9%48 709 zł82%-36 784 zł0.728
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka77 630 zł74-20.8%6515 zł91%-25 487 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian61 315 zł66-20.4%35 406 zł84%-33 542 zł0.805
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka51 421 zł66-19.2%53 025 zł80%-38 230 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka74 710 zł66-22.0%11 655 zł90%-27 187 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 359 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.90 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 61% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.