Kalety
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 72 327 zł | 133 | -2.8% | 18 540 zł | 100% | -2460 zł | 0.252 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 76 654 zł | 121 | -4.7% | 13 833 zł | 100% | 2239 zł | 0.282 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 69 673 zł | 124 | -5.2% | 23 043 zł | 100% | -3359 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 80 734 zł | 109 | -6.6% | 9382 zł | 100% | 6681 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 62 642 zł | 121 | -2.8% | 33 734 zł | 99% | -6772 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 58 326 zł | 133 | -0.8% | 38 384 zł | 98% | -11 455 zł | 0.396 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 73 980 zł | 112 | -7.1% | 18 402 zł | 100% | 1316 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 66 710 zł | 109 | -4.7% | 29 399 zł | 100% | -2344 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 66 828 zł | 116 | -6.6% | 27 265 zł | 100% | -5377 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 56 098 zł | 124 | -3.3% | 42 473 zł | 98% | -12 064 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 60 392 zł | 112 | -5.2% | 37 879 zł | 99% | -7405 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 52 291 zł | 121 | -1.3% | 48 750 zł | 96% | -13 419 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 78 038 zł | 100 | -8.9% | 14 015 zł | 100% | 5735 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 71 143 zł | 104 | -8.5% | 22 613 zł | 100% | -691 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 56 350 zł | 109 | -3.3% | 44 465 zł | 99% | -9002 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 64 439 zł | 100 | -7.1% | 33 608 zł | 100% | -3000 zł | 0.519 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 53 510 zł | 116 | -4.7% | 46 334 zł | 96% | -13 902 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 47 984 zł | 133 | +0.7% | 53 287 zł | 92% | -18 092 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 814 zł | 104 | -6.6% | 41 702 zł | 99% | -9231 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 50 356 zł | 112 | -3.7% | 52 488 zł | 95% | -13 838 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 46 070 zł | 124 | -1.8% | 57 002 zł | 92% | -18 487 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 54 395 zł | 100 | -5.7% | 48 226 zł | 99% | -9444 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 43 674 zł | 116 | -3.3% | 60 565 zł | 90% | -20 191 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 47 968 zł | 104 | -5.2% | 56 041 zł | 93% | -15 531 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 338 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.