Ciasna
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 99 746 zł | 133 | -2.1% | 19 765 zł | 64% | -75 803 zł | 0.236 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 104 140 zł | 121 | -4.1% | 15 048 zł | 66% | -71 086 zł | 0.273 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 96 303 zł | 124 | -4.6% | 32 179 zł | 64% | -74 505 zł | 0.334 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 108 285 zł | 109 | -6.0% | 10 588 zł | 68% | -66 625 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 87 743 zł | 121 | -2.1% | 60 776 zł | 63% | -73 838 zł | 0.370 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 83 361 zł | 133 | -0.2% | 65 410 zł | 62% | -78 541 zł | 0.383 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 100 676 zł | 112 | -6.5% | 27 556 zł | 66% | -69 812 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 91 876 zł | 109 | -4.1% | 56 397 zł | 65% | -69 392 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 92 964 zł | 116 | -6.0% | 41 790 zł | 64% | -75 228 zł | 0.417 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 80 402 zł | 124 | -2.6% | 78 017 zł | 62% | -77 140 zł | 0.446 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 84 762 zł | 112 | -4.6% | 73 408 zł | 63% | -72 462 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 75 608 zł | 121 | -0.7% | 95 787 zł | 61% | -75 872 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 97 346 zł | 104 | -7.9% | 37 157 zł | 65% | -70 525 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 104 799 zł | 100 | -8.3% | 23 188 zł | 68% | -65 376 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 79 732 zł | 109 | -2.6% | 91 418 zł | 62% | -71 436 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 77 355 zł | 116 | -4.1% | 86 852 zł | 61% | -77 794 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 71 234 zł | 133 | +1.4% | 100 411 zł | 60% | -80 565 zł | 0.516 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 88 873 zł | 100 | -6.5% | 69 053 zł | 65% | -68 040 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 81 724 zł | 104 | -6.0% | 82 233 zł | 62% | -73 105 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 72 986 zł | 112 | -3.1% | 107 446 zł | 61% | -74 420 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 68 634 zł | 124 | -1.2% | 112 045 zł | 59% | -79 088 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 77 088 zł | 100 | -5.0% | 103 101 zł | 62% | -70 008 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 65 805 zł | 116 | -2.6% | 120 301 zł | 59% | -79 689 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 70 165 zł | 104 | -4.6% | 115 692 zł | 60% | -75 011 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 344 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.99 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.