HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Ciasna

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy7143 mieszkańcówdochody własne 8442 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.11% do -0.2%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-14.15% do 32.01%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka99 746 zł133-2.1%19 765 zł64%-75 803 zł0.236
●RozwójProgramPodwyżka104 140 zł121-4.1%15 048 zł66%-71 086 zł0.273
Szeroki programBez zmianPodwyżka96 303 zł124-4.6%32 179 zł64%-74 505 zł0.334
●Bez zmianProgramPodwyżka108 285 zł109-6.0%10 588 zł68%-66 625 zł0.362
RozwójProgramBez zmian87 743 zł121-2.1%60 776 zł63%-73 838 zł0.370
●Szeroki programProgramBez zmian83 361 zł133-0.2%65 410 zł62%-78 541 zł0.383
RozwójBez zmianPodwyżka100 676 zł112-6.5%27 556 zł66%-69 812 zł0.395
Bez zmianProgramBez zmian91 876 zł109-4.1%56 397 zł65%-69 392 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka92 964 zł116-6.0%41 790 zł64%-75 228 zł0.417
Szeroki programBez zmianBez zmian80 402 zł124-2.6%78 017 zł62%-77 140 zł0.446
RozwójBez zmianBez zmian84 762 zł112-4.6%73 408 zł63%-72 462 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka112 658 zł96-8.0%5833 zł70%-61 869 zł0.483
RozwójProgramObniżka75 608 zł121-0.7%95 787 zł61%-75 872 zł0.484
RozwójWstrzymaniePodwyżka97 346 zł104-7.9%37 157 zł65%-70 525 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka104 799 zł100-8.3%23 188 zł68%-65 376 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian96 234 zł96-6.2%51 743 zł67%-64 653 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka79 732 zł109-2.6%91 418 zł62%-71 436 zł0.492
Szeroki programWstrzymanieBez zmian77 355 zł116-4.1%86 852 zł61%-77 794 zł0.514
●Szeroki programProgramObniżka71 234 zł133+1.4%100 411 zł60%-80 565 zł0.516
Bez zmianBez zmianBez zmian88 873 zł100-6.5%69 053 zł65%-68 040 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka84 079 zł96-4.8%86 946 zł64%-66 711 zł0.542
RozwójWstrzymanieBez zmian81 724 zł104-6.0%82 233 zł62%-73 105 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka72 986 zł112-3.1%107 446 zł61%-74 420 zł0.555
Szeroki programBez zmianObniżka68 634 zł124-1.2%112 045 zł59%-79 088 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka101 478 zł92-9.7%32 779 zł68%-66 078 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka77 088 zł100-5.0%103 101 zł62%-70 008 zł0.586
Głębokie cięcieProgramBez zmian100 491 zł83-8.3%47 583 zł68%-60 032 zł0.598
OgraniczenieBez zmianPodwyżka109 147 zł87-10.3%18 544 zł70%-60 648 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian93 206 zł87-8.5%64 535 zł67%-63 330 zł0.610
Bez zmianWstrzymanieBez zmian85 845 zł92-7.9%77 868 zł64%-68 672 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka65 805 zł116-2.6%120 301 zł59%-79 689 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka116 929 zł83-10.2%1256 zł72%-57 231 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka88 325 zł83-6.9%82 912 zł66%-62 102 zł0.625
RozwójWstrzymanieObniżka70 165 zł104-4.6%115 692 zł60%-75 011 zł0.627
OgraniczenieBez zmianObniżka81 410 zł87-7.1%98 878 zł64%-65 311 zł0.651
Bez zmianWstrzymanieObniżka74 276 zł92-6.5%111 337 zł62%-70 589 zł0.668
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka105 838 zł79-11.7%28 122 zł69%-61 337 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian90 189 zł79-9.9%73 269 zł66%-63 949 zł0.702
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian97 439 zł74-10.6%60 514 zł68%-58 736 zł0.719
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka113 394 zł74-12.4%14 240 zł71%-56 037 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka78 609 zł79-8.5%107 031 zł63%-65 879 zł0.739
Głębokie cięcieBez zmianObniżka85 632 zł74-9.2%94 866 zł66%-60 730 zł0.740
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian94 432 zł66-12.0%69 237 zł68%-59 342 zł0.811
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka110 095 zł66-13.7%23 740 zł71%-56 713 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka82 842 zł66-10.6%103 010 zł65%-61 285 zł0.832

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 344 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.99 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.