Bielsko-Biała
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 91 527 zł | 133 | -1.0% | 22 127 zł | 97% | -15 124 zł | 0.241 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 96 643 zł | 121 | -3.0% | 16 579 zł | 99% | -9585 zł | 0.276 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 87 627 zł | 124 | -3.5% | 29 078 zł | 96% | -16 349 zł | 0.338 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 101 492 zł | 109 | -4.9% | 11 306 zł | 99% | -4321 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 78 276 zł | 121 | -1.0% | 44 811 zł | 93% | -20 400 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 73 177 zł | 133 | +1.0% | 50 245 zł | 89% | -25 920 zł | 0.386 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 92 713 zł | 112 | -5.4% | 23 615 zł | 98% | -10 843 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 83 110 zł | 109 | -3.0% | 39 650 zł | 96% | -15 154 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 83 686 zł | 116 | -4.9% | 35 134 zł | 94% | -18 937 zł | 0.421 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 69 836 zł | 124 | -1.5% | 56 711 zł | 88% | -26 796 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 74 905 zł | 112 | -3.5% | 51 309 zł | 92% | -21 308 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 64 711 zł | 121 | +0.5% | 65 931 zł | 86% | -28 377 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 97 533 zł | 100 | -7.3% | 18 453 zł | 99% | -5612 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 88 784 zł | 104 | -6.8% | 29 693 zł | 97% | -13 417 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 69 532 zł | 109 | -1.5% | 60 782 zł | 90% | -23 145 zł | 0.490 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 59 623 zł | 133 | +2.5% | 71 352 zł | 84% | -33 884 zł | 0.515 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 66 234 zł | 116 | -3.0% | 62 309 zł | 86% | -29 165 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 79 710 zł | 100 | -5.4% | 46 180 zł | 95% | -16 095 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 71 315 zł | 104 | -4.9% | 56 894 zł | 90% | -23 663 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 61 753 zł | 112 | -2.0% | 71 802 zł | 86% | -29 027 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 56 695 zł | 124 | -0.0% | 77 190 zł | 83% | -34 501 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 66 546 zł | 100 | -4.0% | 66 686 zł | 89% | -23 827 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 53 344 zł | 116 | -1.5% | 82 411 zł | 81% | -36 709 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 58 414 zł | 104 | -3.5% | 77 010 zł | 85% | -31 221 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 405 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.54 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 10% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.