HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bielsko-Biała

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy164 318 mieszkańcówdochody własne 11 250 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.93% do -0.16%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów2.28% do 18.32%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka91 527 zł133-1.0%22 127 zł97%-15 124 zł0.241
●RozwójProgramPodwyżka96 643 zł121-3.0%16 579 zł99%-9585 zł0.276
Szeroki programBez zmianPodwyżka87 627 zł124-3.5%29 078 zł96%-16 349 zł0.338
●Bez zmianProgramPodwyżka101 492 zł109-4.9%11 306 zł99%-4321 zł0.363
RozwójProgramBez zmian78 276 zł121-1.0%44 811 zł93%-20 400 zł0.372
●Szeroki programProgramBez zmian73 177 zł133+1.0%50 245 zł89%-25 920 zł0.386
RozwójBez zmianPodwyżka92 713 zł112-5.4%23 615 zł98%-10 843 zł0.397
Bez zmianProgramBez zmian83 110 zł109-3.0%39 650 zł96%-15 154 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka83 686 zł116-4.9%35 134 zł94%-18 937 zł0.421
Szeroki programBez zmianBez zmian69 836 zł124-1.5%56 711 zł88%-26 796 zł0.448
RozwójBez zmianBez zmian74 905 zł112-3.5%51 309 zł92%-21 308 zł0.466
RozwójProgramObniżka64 711 zł121+0.5%65 931 zł86%-28 377 zł0.483
●OgraniczenieProgramPodwyżka106 709 zł96-7.0%5575 zł100%1399 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka97 533 zł100-7.3%18 453 zł99%-5612 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian88 307 zł96-5.1%34 057 zł98%-9457 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka88 784 zł104-6.8%29 693 zł97%-13 417 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka69 532 zł109-1.5%60 782 zł90%-23 145 zł0.490
●Szeroki programProgramObniżka59 623 zł133+2.5%71 352 zł84%-33 884 zł0.515
Szeroki programWstrzymanieBez zmian66 234 zł116-3.0%62 309 zł86%-29 165 zł0.517
Bez zmianBez zmianBez zmian79 710 zł100-5.4%46 180 zł95%-16 095 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka74 715 zł96-3.7%55 206 zł94%-17 465 zł0.539
RozwójWstrzymanieBez zmian71 315 zł104-4.9%56 894 zł90%-23 663 zł0.549
RozwójBez zmianObniżka61 753 zł112-2.0%71 802 zł86%-29 027 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka56 695 zł124-0.0%77 190 zł83%-34 501 zł0.558
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka93 617 zł92-8.7%24 533 zł99%-8171 zł0.580
Bez zmianBez zmianObniżka66 546 zł100-4.0%66 686 zł89%-23 827 zł0.584
Głębokie cięcieProgramBez zmian93 371 zł83-7.3%28 864 zł99%-3915 zł0.597
OgraniczenieBez zmianPodwyżka102 718 zł87-9.3%12 875 zł100%71 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian84 874 zł87-7.5%40 624 zł98%-10 435 zł0.609
Bez zmianWstrzymanieBez zmian76 132 zł92-6.8%51 752 zł94%-18 436 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka53 344 zł116-1.5%82 411 zł81%-36 709 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka111 792 zł83-9.1%0 zł100%6964 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka79 765 zł83-5.9%50 212 zł97%-11 940 zł0.622
RozwójWstrzymanieObniżka58 414 zł104-3.5%77 010 zł85%-31 221 zł0.626
OgraniczenieBez zmianObniżka71 696 zł87-6.1%61 146 zł93%-18 185 zł0.647
Bez zmianWstrzymanieObniżka63 219 zł92-5.4%71 881 zł87%-26 008 zł0.667
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka98 816 zł79-10.7%18 937 zł100%-2470 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian81 311 zł79-8.9%46 179 zł97%-12 759 zł0.702
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian89 906 zł74-9.6%35 678 zł99%-4930 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka107 768 zł74-11.4%7659 zł100%5599 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka68 383 zł79-7.5%66 325 zł92%-20 349 zł0.737
Głębokie cięcieBez zmianObniżka76 713 zł74-8.2%56 399 zł97%-12 696 zł0.737
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian86 356 zł66-11.0%41 080 zł99%-7237 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka103 881 zł66-12.7%13 566 zł100%3074 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka73 414 zł66-9.6%61 426 zł95%-14 843 zł0.829

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 405 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.54 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 10% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.