Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Bielsko-Biała

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy164 318 mieszkańcówdochody własne 11 250 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.93% do -0.16%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów2.28% do 18.32%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	91 178 zł	132	-0.5%	29 753 zł	97%	-14 738 zł	0.274
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	87 427 zł	137	-0.5%	32 861 zł	95%	-17 846 zł	0.298
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	84 046 zł	150	+1.5%	37 437 zł	93%	-22 422 zł	0.310
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	94 476 zł	119	-2.5%	25 273 zł	98%	-10 258 zł	0.313
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	90 672 zł	123	-2.7%	28 505 zł	97%	-13 440 zł	0.332
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	98 850 zł	110	-3.5%	21 397 zł	99%	-6382 zł	0.338
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	97 640 zł	105	-4.6%	20 997 zł	99%	-5943 zł	0.389
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	96 855 zł	108	-5.1%	21 708 zł	99%	-6656 zł	0.394
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	72 927 zł	127	-1.3%	54 643 zł	89%	-25 072 zł	0.448
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	76 385 zł	114	-3.3%	51 826 zł	93%	-20 501 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	69 360 zł	132	-1.3%	59 275 zł	87%	-28 063 zł	0.473
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	80 570 zł	105	-4.3%	46 461 zł	95%	-16 750 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	65 818 zł	145	+0.7%	62 189 zł	85%	-32 729 zł	0.485
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	72 764 zł	118	-3.5%	56 514 zł	90%	-23 566 zł	0.493
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	79 710 zł	100	-5.4%	49 153 zł	95%	-16 095 zł	0.521
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	78 921 zł	103	-5.9%	49 884 zł	95%	-16 811 zł	0.527
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	62 985 zł	123	-1.8%	70 331 zł	86%	-30 972 zł	0.546
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	66 541 zł	110	-3.8%	67 367 zł	88%	-26 337 zł	0.563
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	70 634 zł	101	-4.7%	62 142 zł	90%	-22 641 zł	0.568
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	59 510 zł	128	-1.8%	74 822 zł	84%	-33 906 zł	0.571
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	55 870 zł	141	+0.2%	77 879 zł	81%	-38 635 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	63 010 zł	114	-4.0%	71 917 zł	86%	-29 347 zł	0.587

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 338 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.54 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 10% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.