Czernichów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 92 164 zł | 133 | -4.3% | 19 157 zł | 74% | -56 263 zł | 0.240 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 96 524 zł | 121 | -6.2% | 14 440 zł | 77% | -51 547 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 88 935 zł | 124 | -6.7% | 28 470 zł | 74% | -55 583 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 100 635 zł | 109 | -8.1% | 9980 zł | 79% | -47 086 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 80 812 zł | 121 | -4.3% | 50 234 zł | 73% | -55 991 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 76 464 zł | 133 | -2.4% | 54 820 zł | 70% | -60 693 zł | 0.386 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 93 273 zł | 112 | -8.6% | 23 869 zł | 76% | -50 891 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 84 910 zł | 109 | -6.2% | 45 901 zł | 75% | -51 545 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 85 734 zł | 116 | -8.1% | 35 959 zł | 73% | -56 683 zł | 0.419 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 73 703 zł | 124 | -4.8% | 64 161 zł | 70% | -59 857 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 78 029 zł | 112 | -6.7% | 59 598 zł | 73% | -55 180 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 69 191 zł | 121 | -2.9% | 77 499 zł | 69% | -59 270 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 90 081 zł | 104 | -9.9% | 31 372 zł | 76% | -51 979 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 97 363 zł | 100 | -10.4% | 19 546 zł | 79% | -46 454 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 73 281 zł | 109 | -4.8% | 73 176 zł | 71% | -54 835 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 70 785 zł | 116 | -6.2% | 71 056 zł | 69% | -60 855 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 64 852 zł | 133 | -0.9% | 82 076 zł | 66% | -63 960 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 82 106 zł | 100 | -8.6% | 55 289 zł | 75% | -50 758 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 75 120 zł | 104 | -8.1% | 66 484 zł | 71% | -56 166 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 66 756 zł | 112 | -5.3% | 86 091 zł | 69% | -58 344 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 62 439 zł | 124 | -3.3% | 90 644 zł | 66% | -63 010 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 70 825 zł | 100 | -7.2% | 81 792 zł | 71% | -53 932 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 59 731 zł | 116 | -4.8% | 97 079 zł | 65% | -63 933 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 64 057 zł | 104 | -6.7% | 92 516 zł | 68% | -59 255 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 341 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.69 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 78% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.