Hażlach
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 75 539 zł | 133 | +5.3% | 17 109 zł | 78% | -39 474 zł | 0.251 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 79 502 zł | 121 | +3.2% | 12 873 zł | 79% | -35 238 zł | 0.281 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 73 172 zł | 124 | +2.7% | 23 881 zł | 78% | -38 785 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 83 225 zł | 109 | +1.2% | 8884 zł | 82% | -31 249 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 66 562 zł | 121 | +5.3% | 40 662 zł | 76% | -39 411 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 62 608 zł | 133 | +7.4% | 44 815 zł | 73% | -43 636 zł | 0.396 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 77 117 zł | 112 | +0.7% | 19 738 zł | 79% | -34 570 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 70 276 zł | 109 | +3.2% | 36 753 zł | 79% | -35 433 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 70 674 zł | 116 | +1.2% | 29 599 zł | 77% | -39 631 zł | 0.423 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 60 626 zł | 124 | +4.8% | 51 693 zł | 73% | -42 805 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 64 562 zł | 112 | +2.7% | 47 560 zł | 76% | -38 602 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 56 993 zł | 121 | +6.9% | 61 887 zł | 73% | -42 489 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 80 822 zł | 100 | -1.3% | 15 839 zł | 82% | -30 601 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 74 626 zł | 104 | -0.8% | 25 448 zł | 79% | -35 407 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 60 700 zł | 109 | +4.8% | 57 986 zł | 75% | -38 519 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 58 361 zł | 116 | +3.2% | 56 927 zł | 73% | -43 560 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 68 258 zł | 100 | +0.7% | 43 671 zł | 79% | -34 643 zł | 0.518 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 53 046 zł | 133 | +9.0% | 66 033 zł | 70% | -46 705 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 62 304 zł | 104 | +1.2% | 52 786 zł | 75% | -39 348 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 55 279 zł | 112 | +4.3% | 68 181 zł | 73% | -41 575 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 51 350 zł | 124 | +6.4% | 72 306 zł | 70% | -45 771 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 58 968 zł | 100 | +2.2% | 64 299 zł | 75% | -37 625 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 49 258 zł | 116 | +4.8% | 77 180 zł | 69% | -46 458 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 53 194 zł | 104 | +2.7% | 73 047 zł | 71% | -42 255 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.23 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 65% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.