HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Hażlach

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy10 737 mieszkańcówdochody własne 6918 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.73% do 0.9%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-5.24% do 26.67%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka75 539 zł133+5.3%17 109 zł78%-39 474 zł0.251
●RozwójProgramPodwyżka79 502 zł121+3.2%12 873 zł79%-35 238 zł0.281
Szeroki programBez zmianPodwyżka73 172 zł124+2.7%23 881 zł78%-38 785 zł0.343
●Bez zmianProgramPodwyżka83 225 zł109+1.2%8884 zł82%-31 249 zł0.365
RozwójProgramBez zmian66 562 zł121+5.3%40 662 zł76%-39 411 zł0.377
●Szeroki programProgramBez zmian62 608 zł133+7.4%44 815 zł73%-43 636 zł0.396
RozwójBez zmianPodwyżka77 117 zł112+0.7%19 738 zł79%-34 570 zł0.398
Bez zmianProgramBez zmian70 276 zł109+3.2%36 753 zł79%-35 433 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka70 674 zł116+1.2%29 599 zł77%-39 631 zł0.423
Szeroki programBez zmianBez zmian60 626 zł124+4.8%51 693 zł73%-42 805 zł0.453
RozwójBez zmianBez zmian64 562 zł112+2.7%47 560 zł76%-38 602 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka87 090 zł96-1.0%4696 zł82%-27 061 zł0.484
RozwójProgramObniżka56 993 zł121+6.9%61 887 zł73%-42 489 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka80 822 zł100-1.3%15 839 zł82%-30 601 zł0.487
RozwójWstrzymaniePodwyżka74 626 zł104-0.8%25 448 zł79%-35 407 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian74 129 zł96+1.0%32 666 zł80%-31 259 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka60 700 zł109+4.8%57 986 zł75%-38 519 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian58 361 zł116+3.2%56 927 zł73%-43 560 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian68 258 zł100+0.7%43 671 zł79%-34 643 zł0.518
●Szeroki programProgramObniżka53 046 zł133+9.0%66 033 zł70%-46 705 zł0.525
OgraniczenieProgramObniżka64 545 zł96+2.5%53 908 zł78%-34 355 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian62 304 zł104+1.2%52 786 zł75%-39 348 zł0.546
RozwójBez zmianObniżka55 279 zł112+4.3%68 181 zł73%-41 575 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka51 350 zł124+6.4%72 306 zł70%-45 771 zł0.562
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka78 338 zł92-2.8%21 541 zł80%-31 430 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka58 968 zł100+2.2%64 299 zł75%-37 625 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian77 901 zł83-1.3%28 876 zł82%-27 179 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka84 666 zł87-3.4%11 761 zł83%-26 436 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian72 090 zł87-1.5%39 606 zł80%-30 492 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian66 007 zł92-0.8%48 889 zł78%-35 381 zł0.607
Szeroki programWstrzymanieObniżka49 258 zł116+4.8%77 180 zł69%-46 458 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka90 874 zł83-3.3%663 zł86%-22 968 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka68 309 zł83+0.2%50 281 zł79%-30 285 zł0.620
RozwójWstrzymanieObniżka53 194 zł104+2.7%73 047 zł71%-42 255 zł0.622
OgraniczenieBez zmianObniżka62 792 zł87+0.0%60 371 zł78%-33 484 zł0.643
Bez zmianWstrzymanieObniżka56 890 zł92+0.7%69 158 zł75%-38 296 zł0.661
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka82 191 zł79-4.9%17 453 zł82%-27 254 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian69 848 zł79-3.0%44 815 zł79%-31 220 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian75 843 zł74-3.7%35 990 zł82%-26 435 zł0.715
OgraniczenieWstrzymanieObniżka60 722 zł79-1.5%65 157 zł77%-34 145 zł0.731
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka88 430 zł74-5.7%7928 zł86%-22 365 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianObniżka66 536 zł74-2.3%56 790 zł79%-29 437 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian73 608 zł66-5.2%41 129 zł82%-27 152 zł0.807
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka85 963 zł66-7.1%13 550 zł85%-23 173 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka64 475 zł66-3.7%61 568 zł79%-30 088 zł0.823

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.23 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 65% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.