Przestrzeń decyzji · gmina

Goleszów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy13 062 mieszkańcówdochody własne 7283 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.41% do 0.42%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-10.69% do 37.25%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	142 528 zł	133	+4.5%	17 905 zł	73%	-55 891 zł	0.213
●	Rozwój	Program	Podwyżka	146 587 zł	121	+2.5%	13 575 zł	76%	-51 601 zł	0.263
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	138 215 zł	124	+2.0%	33 125 zł	73%	-54 735 zł	0.319
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	150 404 zł	109	+0.5%	9493 zł	78%	-47 558 zł	0.359
	Rozwój	Program	Bez zmian	127 879 zł	121	+4.5%	66 763 zł	72%	-54 536 zł	0.362
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	123 830 zł	133	+6.6%	71 026 zł	71%	-58 816 zł	0.367
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	142 255 zł	112	-0.1%	28 872 zł	76%	-50 466 zł	0.388
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	134 529 zł	116	+0.5%	44 051 zł	72%	-55 322 zł	0.404
	Bez zmian	Program	Bez zmian	131 687 zł	109	+2.5%	62 747 zł	74%	-50 505 zł	0.406
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	120 055 zł	124	+4.0%	86 021 zł	71%	-57 556 zł	0.437
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	124 085 zł	112	+2.0%	81 779 zł	72%	-53 298 zł	0.462
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	138 577 zł	104	-1.5%	39 790 zł	75%	-51 045 zł	0.480
	Rozwój	Program	Obniżka	114 018 zł	121	+6.1%	107 197 zł	70%	-56 703 zł	0.484
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	146 053 zł	100	-2.0%	24 866 zł	78%	-46 445 zł	0.484
	Bez zmian	Program	Obniżka	117 818 zł	109	+4.0%	103 189 zł	72%	-52 680 zł	0.498
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	116 692 zł	116	+2.5%	96 078 zł	70%	-58 075 zł	0.507
●	Szeroki program	Program	Obniżka	109 975 zł	133	+8.2%	111 452 zł	68%	-60 975 zł	0.509
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	127 873 zł	100	-0.1%	77 784 zł	74%	-49 287 zł	0.522
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	120 729 zł	104	+0.5%	91 828 zł	72%	-53 809 zł	0.546
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	106 600 zł	124	+5.6%	125 351 zł	68%	-59 640 zł	0.558
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	110 623 zł	112	+3.5%	121 118 zł	70%	-55 389 zł	0.560
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	114 405 zł	100	+1.5%	117 176 zł	72%	-51 386 zł	0.595
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	103 477 zł	116	+4.0%	134 759 zł	68%	-60 168 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	107 507 zł	104	+2.0%	130 517 zł	70%	-55 871 zł	0.632

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 315 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.04 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 82% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.