Brenna
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 101 390 zł | 133 | +10.7% | 17 603 zł | 70% | -58 102 zł | 0.233 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 105 308 zł | 121 | +8.6% | 13 381 zł | 72% | -53 880 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 98 368 zł | 124 | +8.0% | 28 355 zł | 69% | -56 867 zł | 0.332 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 108 987 zł | 109 | +6.4% | 9404 zł | 74% | -49 903 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 90 460 zł | 121 | +10.7% | 54 308 zł | 68% | -56 420 zł | 0.370 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 86 550 zł | 133 | +12.9% | 58 402 zł | 66% | -60 631 zł | 0.384 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 102 268 zł | 112 | +5.9% | 24 271 zł | 72% | -52 665 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 94 129 zł | 109 | +8.6% | 50 457 zł | 70% | -52 455 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 95 510 zł | 116 | +6.4% | 36 820 zł | 69% | -57 391 zł | 0.414 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 83 960 zł | 124 | +10.2% | 69 663 zł | 66% | -59 304 zł | 0.446 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 87 851 zł | 112 | +8.0% | 65 588 zł | 68% | -55 113 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 99 417 zł | 104 | +4.3% | 32 729 zł | 71% | -53 180 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 105 928 zł | 100 | +3.8% | 20 430 zł | 74% | -48 708 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 79 465 zł | 121 | +12.4% | 85 865 zł | 66% | -58 296 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 83 129 zł | 109 | +10.2% | 82 021 zł | 68% | -54 339 zł | 0.494 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 81 363 zł | 116 | +8.6% | 77 438 zł | 66% | -59 765 zł | 0.512 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 75 563 zł | 133 | +14.6% | 89 952 zł | 64% | -62 499 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 91 503 zł | 100 | +5.9% | 61 757 zł | 70% | -51 167 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 85 260 zł | 104 | +6.4% | 73 357 zł | 68% | -55 566 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 77 178 zł | 112 | +9.6% | 96 278 zł | 66% | -56 921 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 73 294 zł | 124 | +11.8% | 100 345 zł | 64% | -61 103 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 80 824 zł | 100 | +7.5% | 92 454 zł | 67% | -52 983 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 70 890 zł | 116 | +10.2% | 107 606 zł | 63% | -61 519 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 74 781 zł | 104 | +8.0% | 103 531 zł | 65% | -57 328 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 303 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.79 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.