Cieszyn
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 74 780 zł | 133 | -4.5% | 19 169 zł | 75% | -49 934 zł | 0.251 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 79 220 zł | 121 | -6.4% | 14 400 zł | 78% | -45 165 zł | 0.281 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 71 969 zł | 124 | -6.8% | 26 758 zł | 75% | -49 457 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 83 409 zł | 109 | -8.2% | 9888 zł | 79% | -40 653 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 64 658 zł | 121 | -4.5% | 44 469 zł | 73% | -50 319 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 60 231 zł | 133 | -2.5% | 49 153 zł | 71% | -55 074 zł | 0.394 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 76 386 zł | 112 | -8.7% | 22 085 zł | 78% | -44 713 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 68 834 zł | 109 | -6.4% | 40 041 zł | 76% | -45 822 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 68 977 zł | 116 | -8.2% | 33 083 zł | 74% | -50 691 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 57 859 zł | 124 | -4.9% | 56 543 zł | 70% | -54 420 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 62 263 zł | 112 | -6.8% | 51 884 zł | 73% | -49 691 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 53 895 zł | 121 | -3.0% | 67 196 zł | 69% | -54 120 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 80 554 zł | 100 | -10.5% | 17 668 zł | 79% | -40 226 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 404 zł | 104 | -10.1% | 28 399 zł | 77% | -45 936 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 58 062 zł | 109 | -4.9% | 62 779 zł | 71% | -49 634 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 66 418 zł | 100 | -8.7% | 47 480 zł | 75% | -45 218 zł | 0.519 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 55 133 zł | 116 | -6.4% | 62 339 zł | 69% | -55 540 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 49 477 zł | 133 | -1.1% | 71 870 zł | 66% | -58 864 zł | 0.521 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 59 547 zł | 104 | -8.2% | 57 670 zł | 72% | -50 799 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 51 826 zł | 112 | -5.4% | 73 955 zł | 69% | -53 362 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 47 431 zł | 124 | -3.5% | 78 604 zł | 66% | -58 081 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 55 972 zł | 100 | -7.3% | 69 562 zł | 71% | -48 900 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 44 902 zł | 116 | -4.9% | 84 008 zł | 64% | -59 117 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 49 307 zł | 104 | -6.8% | 79 349 zł | 67% | -54 387 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.55 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.