HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Cieszyn

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy32 526 mieszkańcówdochody własne 8558 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.35% do -0.44%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-5.04% do 24.21%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka74 780 zł133-4.5%19 169 zł75%-49 934 zł0.251
●RozwójProgramPodwyżka79 220 zł121-6.4%14 400 zł78%-45 165 zł0.281
Szeroki programBez zmianPodwyżka71 969 zł124-6.8%26 758 zł75%-49 457 zł0.344
●Bez zmianProgramPodwyżka83 409 zł109-8.2%9888 zł79%-40 653 zł0.365
RozwójProgramBez zmian64 658 zł121-4.5%44 469 zł73%-50 319 zł0.376
●Szeroki programProgramBez zmian60 231 zł133-2.5%49 153 zł71%-55 074 zł0.394
RozwójBez zmianPodwyżka76 386 zł112-8.7%22 085 zł78%-44 713 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian68 834 zł109-6.4%40 041 zł76%-45 822 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka68 977 zł116-8.2%33 083 zł74%-50 691 zł0.425
Szeroki programBez zmianBez zmian57 859 zł124-4.9%56 543 zł70%-54 420 zł0.453
RozwójBez zmianBez zmian62 263 zł112-6.8%51 884 zł73%-49 691 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka87 836 zł96-10.3%5075 zł81%-35 834 zł0.484
RozwójProgramObniżka53 895 zł121-3.0%67 196 zł69%-54 120 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian73 246 zł96-8.4%35 326 zł78%-41 021 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka80 554 zł100-10.5%17 668 zł79%-40 226 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka73 404 zł104-10.1%28 399 zł77%-45 936 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka58 062 zł109-4.9%62 779 zł71%-49 634 zł0.489
Bez zmianBez zmianBez zmian66 418 zł100-8.7%47 480 zł75%-45 218 zł0.519
Szeroki programWstrzymanieBez zmian55 133 zł116-6.4%62 339 zł69%-55 540 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka49 477 zł133-1.1%71 870 zł66%-58 864 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka62 463 zł96-7.0%58 077 zł75%-44 847 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian59 547 zł104-8.2%57 670 zł72%-50 799 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka51 826 zł112-5.4%73 955 zł69%-53 362 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka47 431 zł124-3.5%78 604 zł66%-58 081 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka77 580 zł92-11.9%23 971 zł79%-41 437 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka55 972 zł100-7.3%69 562 zł71%-48 900 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian77 554 zł83-10.5%30 981 zł79%-36 340 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka84 956 zł87-12.5%12 964 zł81%-35 435 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian70 805 zł87-10.7%42 794 zł78%-40 446 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian63 711 zł92-10.1%53 256 zł74%-46 316 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka44 902 zł116-4.9%84 008 zł64%-59 117 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka92 159 zł83-12.3%440 zł83%-31 136 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka66 760 zł83-9.2%53 931 zł77%-40 179 zł0.618
RozwójWstrzymanieObniżka49 307 zł104-6.8%79 349 zł67%-54 387 zł0.623
OgraniczenieBez zmianObniżka60 347 zł87-9.3%65 005 zł74%-44 142 zł0.643
Bez zmianWstrzymanieObniżka53 462 zł92-8.7%74 946 zł70%-49 914 zł0.662
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka81 994 zł79-13.8%19 254 zł80%-36 633 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian68 109 zł79-12.0%48 557 zł77%-41 530 zł0.699
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian75 088 zł74-12.8%38 654 zł79%-35 793 zł0.715
OgraniczenieWstrzymanieObniżka57 848 zł79-10.7%70 278 zł74%-45 142 zł0.731
Głębokie cięcieBez zmianObniżka64 619 zł74-11.4%60 947 zł77%-39 502 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka89 254 zł74-14.5%8557 zł83%-30 765 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian72 404 zł66-14.1%44 309 zł79%-36 864 zł0.807
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka86 304 zł66-15.8%14 738 zł82%-31 949 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka62 132 zł66-12.8%66 210 zł76%-40 489 zł0.823

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.55 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.