Jasienica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 93 479 zł | 133 | +14.1% | 17 679 zł | 73% | -50 178 zł | 0.239 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 97 505 zł | 121 | +11.9% | 13 376 zł | 75% | -45 875 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 90 583 zł | 124 | +11.3% | 27 051 zł | 73% | -49 196 zł | 0.335 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 101 289 zł | 109 | +9.7% | 9321 zł | 78% | -41 820 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 82 896 zł | 121 | +14.1% | 49 428 zł | 72% | -49 341 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 78 879 zł | 133 | +16.4% | 53 652 zł | 70% | -53 633 zł | 0.387 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 94 590 zł | 112 | +9.2% | 22 838 zł | 75% | -44 914 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 86 671 zł | 109 | +11.9% | 45 451 zł | 74% | -45 297 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 87 755 zł | 116 | +9.7% | 34 480 zł | 72% | -49 889 zł | 0.417 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 76 413 zł | 124 | +13.6% | 63 181 zł | 70% | -52 531 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 80 411 zł | 112 | +11.3% | 58 979 zł | 72% | -48 261 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 91 769 zł | 104 | +7.6% | 30 259 zł | 75% | -45 599 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 98 355 zł | 100 | +7.0% | 18 872 zł | 78% | -40 881 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 72 087 zł | 121 | +15.8% | 77 014 zł | 68% | -51 899 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 75 855 zł | 109 | +13.6% | 73 045 zł | 71% | -47 862 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 73 844 zł | 116 | +11.9% | 69 996 zł | 68% | -53 146 zł | 0.514 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 84 167 zł | 100 | +9.2% | 55 022 zł | 74% | -44 238 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 68 077 zł | 133 | +18.1% | 81 231 zł | 67% | -56 183 zł | 0.520 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 77 848 zł | 104 | +9.7% | 65 785 zł | 71% | -48 868 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 69 921 zł | 112 | +13.0% | 85 794 zł | 68% | -50 730 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 65 930 zł | 124 | +15.3% | 89 989 zł | 67% | -54 992 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 73 670 zł | 100 | +10.8% | 81 845 zł | 71% | -46 715 zł | 0.585 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 63 553 zł | 116 | +13.6% | 96 345 zł | 66% | -55 550 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 67 550 zł | 104 | +11.3% | 92 142 zł | 68% | -51 280 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 312 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.79 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 82% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.