Czechowice-Dziedzice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 79 412 zł | 133 | +2.7% | 17 968 zł | 80% | -37 700 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 83 613 zł | 121 | +0.7% | 13 456 zł | 82% | -33 188 zł | 0.279 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 76 708 zł | 124 | +0.2% | 25 045 zł | 79% | -37 326 zł | 0.341 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 87 568 zł | 109 | -1.3% | 9197 zł | 84% | -28 928 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 69 501 zł | 121 | +2.7% | 41 786 zł | 79% | -38 483 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 65 311 zł | 133 | +4.8% | 46 202 zł | 77% | -42 982 zł | 0.393 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 80 889 zł | 112 | -1.8% | 20 625 zł | 82% | -32 837 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 73 446 zł | 109 | +0.7% | 37 620 zł | 81% | -34 236 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 900 zł | 116 | -1.3% | 30 884 zł | 79% | -38 491 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 63 030 zł | 124 | +2.2% | 53 081 zł | 76% | -42 431 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 67 200 zł | 112 | +0.2% | 48 688 zł | 79% | -37 955 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 59 070 zł | 121 | +4.3% | 63 190 zł | 75% | -42 389 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 84 824 zł | 100 | -3.7% | 16 470 zł | 84% | -28 600 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 78 089 zł | 104 | -3.3% | 26 470 zł | 81% | -33 992 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 63 007 zł | 109 | +2.2% | 59 033 zł | 78% | -38 151 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 60 478 zł | 116 | +0.7% | 58 441 zł | 75% | -43 482 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 71 124 zł | 100 | -1.8% | 44 545 zł | 81% | -33 730 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 54 888 zł | 133 | +6.4% | 67 597 zł | 72% | -46 878 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 64 655 zł | 104 | -1.3% | 54 039 zł | 78% | -38 997 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 57 082 zł | 112 | +1.7% | 69 477 zł | 75% | -41 730 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 52 920 zł | 124 | +3.8% | 73 862 zł | 72% | -46 196 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 60 999 zł | 100 | -0.3% | 65 343 zł | 78% | -37 514 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 50 557 zł | 116 | +2.2% | 78 854 zł | 71% | -47 164 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 54 727 zł | 104 | +0.2% | 74 461 zł | 75% | -42 688 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.88 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 61% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.