Buczkowice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 98 126 zł | 133 | +4.6% | 18 053 zł | 74% | -51 220 zł | 0.236 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 102 250 zł | 121 | +2.5% | 13 639 zł | 76% | -46 805 zł | 0.273 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 94 981 zł | 124 | +2.0% | 27 926 zł | 74% | -50 344 zł | 0.333 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 106 129 zł | 109 | +0.5% | 9475 zł | 79% | -42 641 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 86 899 zł | 121 | +4.6% | 50 976 zł | 72% | -50 590 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 82 786 zł | 133 | +6.7% | 55 308 zł | 71% | -54 993 zł | 0.385 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 99 085 zł | 112 | -0.0% | 23 604 zł | 76% | -45 952 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 90 769 zł | 109 | +2.5% | 46 893 zł | 75% | -46 438 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 91 952 zł | 116 | +0.5% | 35 653 zł | 73% | -51 163 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 80 093 zł | 124 | +4.0% | 65 204 zł | 70% | -53 985 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 84 187 zł | 112 | +2.0% | 60 894 zł | 72% | -49 606 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 96 063 zł | 104 | -1.5% | 31 323 zł | 75% | -46 762 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 75 541 zł | 121 | +6.1% | 79 441 zł | 70% | -53 383 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 102 945 zł | 100 | -2.0% | 19 531 zł | 79% | -41 809 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 79 403 zł | 109 | +4.0% | 75 366 zł | 72% | -49 240 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 77 337 zł | 116 | +2.5% | 72 296 zł | 70% | -54 719 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 71 436 zł | 133 | +8.3% | 83 764 zł | 67% | -57 776 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 88 037 zł | 100 | -0.0% | 56 833 zł | 75% | -45 475 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 81 438 zł | 104 | +0.5% | 67 977 zł | 72% | -50 330 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 73 165 zł | 112 | +3.5% | 88 563 zł | 70% | -52 301 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 69 079 zł | 124 | +5.6% | 92 864 zł | 67% | -56 672 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 77 008 zł | 100 | +1.5% | 84 509 zł | 72% | -48 180 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 66 525 zł | 116 | +4.0% | 99 482 zł | 67% | -57 343 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 70 618 zł | 104 | +2.0% | 95 172 zł | 68% | -52 963 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 320 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.51 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 77% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.