HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czorsztyn

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy7590 mieszkańcówdochody własne 7939 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.44% do 0.48%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.68% do 22.2%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka71 697 zł133+4.7%17 791 zł83%-29 806 zł0.254
●RozwójProgramPodwyżka75 923 zł121+2.6%13 268 zł85%-25 283 zł0.282
Szeroki programBez zmianPodwyżka69 195 zł124+2.1%23 947 zł83%-29 652 zł0.345
●Bez zmianProgramPodwyżka79 903 zł109+0.6%8997 zł88%-21 012 zł0.365
RozwójProgramBez zmian62 360 zł121+4.7%38 372 zł81%-31 283 zł0.378
●Szeroki programProgramBez zmian58 144 zł133+6.8%42 820 zł78%-35 794 zł0.397
RozwójBez zmianPodwyżka73 401 zł112+0.1%19 510 zł85%-25 152 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian66 329 zł109+2.6%34 176 zł83%-27 025 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka66 497 zł116+0.6%29 097 zł82%-30 944 zł0.425
Szeroki programBez zmianBez zmian56 051 zł124+4.2%48 573 zł78%-35 442 zł0.454
RozwójBez zmianBez zmian60 246 zł112+2.1%44 148 zł81%-30 955 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka84 076 zł96-1.6%4480 zł93%-16 487 zł0.484
RozwójProgramObniżka52 337 zł121+6.3%57 157 zł78%-35 709 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka77 360 zł100-1.9%15 325 zł88%-20 905 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian70 488 zł96+0.4%29 743 zł86%-22 516 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka70 710 zł104-1.4%24 652 zł85%-26 434 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka56 299 zł109+4.2%52 970 zł80%-31 459 zł0.490
Bez zmianBez zmianBez zmian64 195 zł100+0.1%39 974 zł83%-26 719 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian53 600 zł116+2.6%53 284 zł78%-36 608 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka48 129 zł133+8.4%61 596 zł75%-40 210 zł0.524
OgraniczenieProgramObniżka60 448 zł96+1.9%48 548 zł83%-26 962 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian57 803 zł104+0.6%48 850 zł80%-32 111 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka50 526 zł112+3.7%62 387 zł78%-35 234 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka46 340 zł124+5.7%66 803 zł75%-39 712 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka74 678 zł92-3.4%20 457 zł86%-22 177 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka54 467 zł100+1.6%58 222 zł80%-31 008 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian74 555 zł83-1.9%25 612 zł89%-18 114 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka81 509 zł87-4.0%10 903 zł92%-16 406 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian68 331 zł87-2.1%35 568 zł86%-22 237 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian61 760 zł92-1.4%44 668 zł83%-27 867 zł0.607
Szeroki programWstrzymanieObniżka44 072 zł116+4.2%71 187 zł74%-40 786 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka88 156 zł83-3.8%118 zł96%-12 070 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka64 505 zł83-0.4%44 575 zł85%-22 571 zł0.618
RozwójWstrzymanieObniżka48 266 zł104+2.1%66 762 zł77%-36 298 zł0.622
OgraniczenieBez zmianObniżka58 593 zł87-0.6%53 878 zł83%-26 537 zł0.642
Bez zmianWstrzymanieObniżka52 215 zł92+0.1%62 589 zł79%-32 063 zł0.660
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka78 837 zł79-5.5%16 024 zł91%-17 666 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian65 905 zł79-3.6%40 250 zł85%-23 372 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian72 374 zł74-4.3%31 623 zł89%-17 861 zł0.715
OgraniczenieWstrzymanieObniżka56 351 zł79-2.1%58 182 zł81%-27 580 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianObniżka62 628 zł74-2.9%50 038 zł85%-22 172 zł0.731
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka85 566 zł74-6.2%6746 zł96%-12 015 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian69 959 zł66-5.8%36 209 zł88%-18 985 zł0.806
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka82 904 zł66-7.6%11 771 zł95%-13 264 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka60 395 zł66-4.3%54 298 zł85%-23 204 zł0.822

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 329 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.15 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 52% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.