Czarny Dunajec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 37 426 zł | 133 | +3.5% | 15 967 zł | 77% | -28 857 zł | 0.292 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 41 163 zł | 121 | +1.4% | 11 975 zł | 81% | -24 865 zł | 0.301 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 36 339 zł | 124 | +0.9% | 18 727 zł | 77% | -28 285 zł | 0.368 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 44 666 zł | 109 | -0.6% | 8223 zł | 84% | -21 114 zł | 0.372 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 32 181 zł | 121 | +3.5% | 27 236 zł | 76% | -29 118 zł | 0.393 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 40 061 zł | 112 | -1.1% | 14 776 zł | 81% | -24 311 zł | 0.409 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 35 675 zł | 109 | +1.4% | 23 575 zł | 79% | -25 376 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 28 451 zł | 133 | +5.5% | 31 136 zł | 73% | -33 100 zł | 0.426 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 34 695 zł | 116 | -0.6% | 21 826 zł | 76% | -29 091 zł | 0.443 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 27 639 zł | 124 | +2.9% | 34 123 zł | 73% | -32 385 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 31 352 zł | 112 | +0.9% | 30 241 zł | 76% | -28 421 zł | 0.470 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 29 035 zł | 109 | +2.9% | 35 449 zł | 75% | -28 520 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 43 548 zł | 100 | -3.1% | 11 065 zł | 84% | -20 576 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 25 547 zł | 121 | +5.0% | 39 103 zł | 71% | -32 254 zł | 0.492 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 38 423 zł | 104 | -2.6% | 17 868 zł | 80% | -25 109 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 34 831 zł | 100 | -1.1% | 26 598 zł | 79% | -24 697 zł | 0.514 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 26 161 zł | 116 | +1.4% | 36 957 zł | 71% | -33 100 zł | 0.529 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 21 823 zł | 133 | +7.1% | 42 996 zł | 66% | -36 229 zł | 0.542 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 24 921 zł | 112 | +2.4% | 41 758 zł | 71% | -31 452 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 29 881 zł | 104 | -0.6% | 33 069 zł | 75% | -29 128 zł | 0.546 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 28 394 zł | 100 | +0.4% | 38 121 zł | 75% | -27 735 zł | 0.565 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 21 213 zł | 124 | +4.5% | 45 633 zł | 66% | -35 409 zł | 0.566 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 23 573 zł | 104 | +0.9% | 44 375 zł | 71% | -32 093 zł | 0.612 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 19 860 zł | 116 | +2.9% | 48 257 zł | 64% | -36 057 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 287 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.65 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 68% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.