HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czarny Dunajec

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy22 113 mieszkańcówdochody własne 5999 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.4% do 1.21%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.44% do 19.18%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka37 426 zł133+3.5%15 967 zł77%-28 857 zł0.292
●RozwójProgramPodwyżka41 163 zł121+1.4%11 975 zł81%-24 865 zł0.301
Szeroki programBez zmianPodwyżka36 339 zł124+0.9%18 727 zł77%-28 285 zł0.368
●Bez zmianProgramPodwyżka44 666 zł109-0.6%8223 zł84%-21 114 zł0.372
RozwójProgramBez zmian32 181 zł121+3.5%27 236 zł76%-29 118 zł0.393
RozwójBez zmianPodwyżka40 061 zł112-1.1%14 776 zł81%-24 311 zł0.409
Bez zmianProgramBez zmian35 675 zł109+1.4%23 575 zł79%-25 376 zł0.413
●Szeroki programProgramBez zmian28 451 zł133+5.5%31 136 zł73%-33 100 zł0.426
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka34 695 zł116-0.6%21 826 zł76%-29 091 zł0.443
Szeroki programBez zmianBez zmian27 639 zł124+2.9%34 123 zł73%-32 385 zł0.469
RozwójBez zmianBez zmian31 352 zł112+0.9%30 241 zł76%-28 421 zł0.470
●OgraniczenieProgramPodwyżka48 267 zł96-2.8%4319 zł86%-17 209 zł0.485
Bez zmianProgramObniżka29 035 zł109+2.9%35 449 zł75%-28 520 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian39 266 zł96-0.8%19 784 zł82%-21 484 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka43 548 zł100-3.1%11 065 zł84%-20 576 zł0.490
RozwójProgramObniżka25 547 zł121+5.0%39 103 zł71%-32 254 zł0.492
RozwójWstrzymaniePodwyżka38 423 zł104-2.6%17 868 zł80%-25 109 zł0.495
Bez zmianBez zmianBez zmian34 831 zł100-1.1%26 598 zł79%-24 697 zł0.514
OgraniczenieProgramObniżka32 619 zł96+0.7%31 666 zł78%-24 637 zł0.526
Szeroki programWstrzymanieBez zmian26 161 zł116+1.4%36 957 zł71%-33 100 zł0.529
●Szeroki programProgramObniżka21 823 zł133+7.1%42 996 zł66%-36 229 zł0.542
RozwójBez zmianObniżka24 921 zł112+2.4%41 758 zł71%-31 452 zł0.546
RozwójWstrzymanieBez zmian29 881 zł104-0.6%33 069 zł75%-29 128 zł0.546
Bez zmianBez zmianObniżka28 394 zł100+0.4%38 121 zł75%-27 735 zł0.565
Szeroki programBez zmianObniżka21 213 zł124+4.5%45 633 zł66%-35 409 zł0.566
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka41 917 zł92-4.5%14 149 zł83%-21 367 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian42 787 zł83-3.1%16 198 zł85%-17 676 zł0.591
OgraniczenieBez zmianBez zmian38 404 zł87-3.2%22 826 zł83%-20 825 zł0.599
Bez zmianWstrzymanieBez zmian33 366 zł92-2.6%29 418 zł78%-25 396 zł0.600
OgraniczenieBez zmianPodwyżka47 131 zł87-5.2%7237 zł86%-16 692 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka36 132 zł83-1.6%28 181 zł82%-20 838 zł0.605
RozwójWstrzymanieObniżka23 573 zł104+0.9%44 375 zł71%-32 093 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka19 860 zł116+2.9%48 257 zł64%-36 057 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka51 797 zł83-5.0%539 zł92%-13 388 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka31 960 zł87-1.8%34 368 zł79%-23 873 zł0.625
Bez zmianWstrzymanieObniżka27 052 zł92-1.1%40 731 zł75%-28 368 zł0.644
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian36 947 zł79-4.7%25 638 zł82%-21 515 zł0.688
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka45 508 zł79-6.6%10 331 zł86%-17 472 zł0.692
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian41 908 zł74-5.5%19 376 zł85%-17 035 zł0.707
OgraniczenieWstrzymanieObniżka30 625 zł79-3.2%36 960 zł78%-24 496 zł0.711
Głębokie cięcieBez zmianObniżka35 456 zł74-4.0%31 008 zł82%-20 092 zł0.714
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka50 644 zł74-7.3%3650 zł92%-12 891 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian40 458 zł66-6.9%22 122 zł85%-17 717 zł0.797
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka34 129 zł66-5.5%33 545 zł82%-20 707 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka49 028 zł66-8.7%6679 zł91%-13 662 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 287 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.65 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 68% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.