Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat nowotarski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy189 984 mieszkańcówdochody własne 7240 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.39% do 0.33%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów0.1% do 18.43%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	50 921 zł	132	+4.7%	23 411 zł	86%	-20 340 zł	0.306
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	53 935 zł	119	+2.6%	19 610 zł	89%	-16 539 zł	0.332
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	48 223 zł	137	+4.7%	25 662 zł	84%	-22 590 zł	0.333
●	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	51 205 zł	123	+2.4%	21 938 zł	86%	-18 835 zł	0.353
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	56 885 zł	110	+1.6%	17 017 zł	92%	-13 945 zł	0.354
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	45 156 zł	150	+6.8%	29 524 zł	82%	-26 452 zł	0.357
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	56 866 zł	105	+0.4%	15 937 zł	94%	-12 842 zł	0.397
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	55 893 zł	108	-0.1%	16 863 zł	92%	-13 768 zł	0.406
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	40 270 zł	127	+3.9%	38 900 zł	81%	-25 578 zł	0.454
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	43 382 zł	114	+1.8%	36 271 zł	84%	-21 727 zł	0.468
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	46 215 zł	105	+0.8%	32 614 zł	86%	-19 205 zł	0.478
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	37 684 zł	132	+3.9%	42 237 zł	79%	-27 762 zł	0.481
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	40 763 zł	118	+1.6%	39 642 zł	82%	-23 957 zł	0.491
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	34 519 zł	145	+6.0%	44 925 zł	76%	-31 674 zł	0.502
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	46 410 zł	100	-0.4%	33 732 zł	86%	-17 979 zł	0.513
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	45 435 zł	103	-0.9%	34 670 zł	86%	-18 909 zł	0.523
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	34 531 zł	123	+3.4%	48 733 zł	78%	-28 548 zł	0.537
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	37 703 zł	110	+1.3%	46 009 zł	80%	-24 661 zł	0.547
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	40 480 zł	101	+0.3%	42 442 zł	83%	-22 170 zł	0.554
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	32 002 zł	128	+3.4%	51 979 zł	76%	-30 700 zł	0.562
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	35 140 zł	114	+1.1%	49 290 zł	79%	-26 859 zł	0.571
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	28 777 zł	141	+5.4%	54 762 zł	73%	-34 648 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 273 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.11 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 43% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.