Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Tarnów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy102 123 mieszkańcówdochody własne 10 307 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.54% do -0.23%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-2.07% do 17.78%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	57 449 zł	132	-3.9%	29 065 zł	78%	-44 718 zł	0.295
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	54 133 zł	137	-3.9%	31 765 zł	77%	-47 417 zł	0.320
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	60 911 zł	119	-5.8%	24 461 zł	80%	-40 115 zł	0.326
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	50 593 zł	150	-2.0%	36 455 zł	75%	-52 108 zł	0.340
●	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	57 542 zł	123	-6.0%	27 282 zł	79%	-42 887 zł	0.346
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	64 773 zł	110	-6.8%	21 079 zł	82%	-36 733 zł	0.348
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	64 247 zł	105	-7.9%	20 054 zł	82%	-35 670 zł	0.395
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	63 422 zł	108	-8.4%	20 807 zł	82%	-36 425 zł	0.401
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	43 029 zł	127	-4.7%	50 411 zł	73%	-51 500 zł	0.452
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	46 619 zł	114	-6.6%	47 508 zł	75%	-46 836 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	39 862 zł	132	-4.7%	54 653 zł	72%	-54 114 zł	0.478
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	50 326 zł	105	-7.5%	42 605 zł	77%	-43 546 zł	0.478
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	43 398 zł	118	-6.8%	51 819 zł	74%	-49 525 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	36 195 zł	145	-2.8%	57 724 zł	68%	-58 866 zł	0.495
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	50 083 zł	100	-8.6%	44 756 zł	77%	-42 330 zł	0.517
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	49 255 zł	103	-9.1%	45 530 zł	77%	-43 089 zł	0.524
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	35 134 zł	123	-5.2%	64 228 zł	69%	-55 501 zł	0.541
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	38 804 zł	110	-7.1%	61 210 zł	72%	-50 791 zł	0.554
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	42 437 zł	101	-8.0%	56 431 zł	74%	-47 539 zł	0.560
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	32 041 zł	128	-5.2%	68 361 zł	66%	-58 075 zł	0.566
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	35 657 zł	114	-7.2%	65 398 zł	69%	-53 440 zł	0.577
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	28 294 zł	141	-3.2%	71 464 zł	62%	-62 873 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 329 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.44 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.