Bolesław
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 207 342 zł | 133 | -0.2% | 19 578 zł | 77% | -67 151 zł | 0.194 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 211 676 zł | 121 | -2.2% | 14 822 zł | 79% | -62 396 zł | 0.255 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 200 964 zł | 124 | -2.7% | 41 265 zł | 77% | -66 225 zł | 0.307 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 182 434 zł | 133 | +1.8% | 92 694 zł | 74% | -70 803 zł | 0.351 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 186 757 zł | 121 | -0.2% | 88 152 zł | 75% | -66 064 zł | 0.353 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 215 762 zł | 109 | -4.1% | 10 324 zł | 80% | -57 897 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 205 277 zł | 112 | -4.6% | 36 744 zł | 79% | -61 494 zł | 0.383 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 195 928 zł | 116 | -4.1% | 56 456 zł | 76% | -67 212 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 190 831 zł | 109 | -2.2% | 83 863 zł | 78% | -61 580 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 176 763 zł | 124 | -0.7% | 114 092 zł | 74% | -69 744 zł | 0.429 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 181 064 zł | 112 | -2.7% | 109 574 zł | 75% | -65 028 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 200 250 zł | 104 | -6.0% | 51 924 zł | 78% | -62 469 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 168 276 zł | 121 | +1.3% | 143 868 zł | 74% | -68 771 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 209 342 zł | 100 | -6.5% | 32 474 zł | 79% | -57 019 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 163 962 zł | 133 | +3.3% | 148 401 zł | 72% | -73 499 zł | 0.499 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 172 342 zł | 109 | -0.7% | 139 591 zł | 75% | -64 298 zł | 0.501 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 172 150 zł | 116 | -2.2% | 128 048 zł | 74% | -70 641 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 185 117 zł | 100 | -4.6% | 105 308 zł | 78% | -60 568 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 176 460 zł | 104 | -4.1% | 123 520 zł | 75% | -65 913 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 158 817 zł | 124 | +0.8% | 168 316 zł | 72% | -72 341 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 163 109 zł | 112 | -1.2% | 163 806 zł | 74% | -67 637 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 167 154 zł | 100 | -3.2% | 159 821 zł | 75% | -63 188 zł | 0.604 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 154 519 zł | 116 | -0.7% | 181 392 zł | 71% | -73 172 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 158 820 zł | 104 | -2.7% | 176 874 zł | 73% | -68 456 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 339 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.94 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 69% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.