Brzesko
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 48 962 zł | 133 | +1.2% | 16 202 zł | 76% | -33 726 zł | 0.277 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 52 739 zł | 121 | -0.8% | 12 184 zł | 79% | -29 708 zł | 0.294 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 47 505 zł | 124 | -1.3% | 20 215 zł | 76% | -33 023 zł | 0.359 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 56 281 zł | 109 | -2.8% | 8408 zł | 81% | -25 932 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 42 653 zł | 121 | +1.2% | 31 608 zł | 75% | -33 624 zł | 0.387 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 51 266 zł | 112 | -3.2% | 16 270 zł | 79% | -29 024 zł | 0.405 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 46 187 zł | 109 | -0.8% | 27 900 zł | 77% | -29 858 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 38 884 zł | 133 | +3.3% | 35 556 zł | 71% | -37 631 zł | 0.415 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 45 623 zł | 116 | -2.8% | 24 195 zł | 76% | -33 761 zł | 0.436 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 37 732 zł | 124 | +0.7% | 39 865 zł | 71% | -36 796 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 41 485 zł | 112 | -1.3% | 35 934 zł | 75% | -32 807 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 38 727 zł | 109 | +0.7% | 42 902 zł | 73% | -32 754 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 54 792 zł | 100 | -5.2% | 12 569 zł | 81% | -25 265 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 35 200 zł | 121 | +2.7% | 46 603 zł | 70% | -36 513 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 49 391 zł | 104 | -4.7% | 20 248 zł | 78% | -29 755 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 45 002 zł | 100 | -3.2% | 32 243 zł | 78% | -29 059 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 36 035 zł | 116 | -0.8% | 43 500 zł | 70% | -37 450 zł | 0.525 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 31 438 zł | 133 | +4.8% | 50 544 zł | 66% | -40 512 zł | 0.536 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 39 795 zł | 104 | -2.8% | 39 563 zł | 74% | -33 453 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 34 258 zł | 112 | +0.2% | 50 494 zł | 70% | -35 598 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 30 511 zł | 124 | +2.2% | 54 418 zł | 66% | -39 579 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 37 769 zł | 100 | -1.8% | 46 810 zł | 74% | -31 857 zł | 0.571 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 28 951 zł | 116 | +0.7% | 57 793 zł | 65% | -40 170 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 32 704 zł | 104 | -1.3% | 53 862 zł | 69% | -36 181 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 291 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.68 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.