Brzeźnica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 62 921 zł | 133 | +12.3% | 16 812 zł | 91% | -17 943 zł | 0.262 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 66 929 zł | 121 | +10.1% | 12 504 zł | 95% | -13 642 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 60 884 zł | 124 | +9.6% | 21 407 zł | 90% | -17 934 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 70 695 zł | 109 | +8.0% | 8444 zł | 98% | -9589 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 54 863 zł | 121 | +12.3% | 32 642 zł | 86% | -19 887 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 64 872 zł | 112 | +7.4% | 17 155 zł | 95% | -13 654 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 50 864 zł | 133 | +14.6% | 36 842 zł | 84% | -24 177 zł | 0.404 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 58 620 zł | 109 | +10.1% | 28 688 zł | 92% | -15 844 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 58 567 zł | 116 | +8.0% | 25 450 zł | 88% | -19 204 zł | 0.428 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 191 zł | 124 | +11.8% | 41 102 zł | 84% | -23 964 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 53 171 zł | 112 | +9.6% | 36 923 zł | 86% | -19 696 zł | 0.467 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 68 620 zł | 100 | +5.3% | 13 149 zł | 98% | -9622 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 45 949 zł | 121 | +14.0% | 47 787 zł | 83% | -24 492 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 49 699 zł | 109 | +11.8% | 43 841 zł | 86% | -20 458 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 62 562 zł | 104 | +5.8% | 21 189 zł | 93% | -14 915 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 56 909 zł | 100 | +7.4% | 32 990 zł | 92% | -15 674 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 094 zł | 116 | +10.1% | 44 811 zł | 83% | -25 106 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 41 957 zł | 133 | +16.3% | 51 979 zł | 80% | -28 774 zł | 0.529 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 080 zł | 104 | +8.0% | 40 625 zł | 86% | -20 830 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 44 527 zł | 112 | +11.2% | 51 624 zł | 83% | -24 151 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 40 554 zł | 124 | +13.4% | 55 795 zł | 80% | -28 411 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 259 zł | 100 | +9.0% | 47 699 zł | 86% | -20 138 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 38 620 zł | 116 | +11.8% | 59 239 zł | 79% | -29 460 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 42 599 zł | 104 | +9.6% | 55 060 zł | 82% | -25 192 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.94 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 27% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.