Andrychów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 61 266 zł | 133 | -1.4% | 16 884 zł | 77% | -37 574 zł | 0.263 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 65 193 zł | 121 | -3.3% | 12 694 zł | 79% | -33 383 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 59 314 zł | 124 | -3.8% | 22 272 zł | 77% | -36 926 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 68 881 zł | 109 | -5.3% | 8748 zł | 81% | -29 437 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 53 554 zł | 121 | -1.4% | 36 211 zł | 75% | -37 579 zł | 0.382 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 63 224 zł | 112 | -5.7% | 18 167 zł | 79% | -32 755 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 49 636 zł | 133 | +0.6% | 40 325 zł | 72% | -41 758 zł | 0.405 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 57 233 zł | 109 | -3.3% | 32 341 zł | 78% | -33 644 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 57 070 zł | 116 | -5.3% | 27 130 zł | 76% | -37 782 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 48 034 zł | 124 | -1.9% | 45 869 zł | 72% | -40 968 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 51 935 zł | 112 | -3.8% | 41 775 zł | 75% | -36 808 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 44 951 zł | 121 | +0.1% | 54 217 zł | 71% | -40 673 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 66 895 zł | 100 | -7.6% | 14 305 zł | 81% | -28 829 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 48 622 zł | 109 | -1.9% | 50 355 zł | 74% | -36 746 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 60 987 zł | 104 | -7.1% | 23 017 zł | 79% | -33 603 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 55 597 zł | 100 | -5.7% | 37 923 zł | 78% | -32 893 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 46 003 zł | 116 | -3.3% | 50 310 zł | 71% | -41 732 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 41 040 zł | 133 | +2.1% | 58 324 zł | 68% | -44 844 zł | 0.529 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 49 910 zł | 104 | -5.3% | 46 208 zł | 75% | -37 564 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 43 591 zł | 112 | -2.4% | 59 262 zł | 71% | -39 797 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 39 698 zł | 124 | -0.4% | 63 349 zł | 67% | -43 949 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 47 246 zł | 100 | -4.3% | 55 418 zł | 75% | -35 890 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 37 823 zł | 116 | -1.9% | 67 480 zł | 66% | -44 646 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 41 723 zł | 104 | -3.8% | 63 386 zł | 70% | -40 486 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 304 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.08 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 69% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.