Bolesław
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 62 389 zł | 133 | -0.1% | 19 210 zł | 72% | -52 776 zł | 0.260 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 66 805 zł | 121 | -2.1% | 14 457 zł | 75% | -48 023 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 59 974 zł | 124 | -2.6% | 25 702 zł | 72% | -52 184 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 70 971 zł | 109 | -4.1% | 9962 zł | 77% | -43 528 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 53 372 zł | 121 | -0.1% | 41 690 zł | 70% | -52 866 zł | 0.380 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 48 968 zł | 133 | +1.9% | 46 346 zł | 66% | -57 605 zł | 0.401 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 64 367 zł | 112 | -4.5% | 21 058 zł | 75% | -47 457 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 57 526 zł | 109 | -2.1% | 37 290 zł | 73% | -48 385 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 57 231 zł | 116 | -4.1% | 31 459 zł | 70% | -53 338 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 46 960 zł | 124 | -0.6% | 52 878 zł | 66% | -56 846 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 51 342 zł | 112 | -2.6% | 48 247 zł | 70% | -52 133 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 43 447 zł | 121 | +1.4% | 62 422 zł | 65% | -56 438 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 47 592 zł | 109 | -0.6% | 58 032 zł | 69% | -51 967 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 68 511 zł | 100 | -6.4% | 16 669 zł | 77% | -42 986 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 61 634 zł | 104 | -6.0% | 26 805 zł | 74% | -48 599 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 55 474 zł | 100 | -4.5% | 43 871 zł | 72% | -47 676 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 44 465 zł | 116 | -2.1% | 58 150 zł | 65% | -57 892 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 39 051 zł | 133 | +3.4% | 67 068 zł | 63% | -61 166 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 48 856 zł | 104 | -4.1% | 53 509 zł | 69% | -53 168 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 41 719 zł | 112 | -1.1% | 68 377 zł | 65% | -55 582 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 346 zł | 124 | +0.9% | 72 997 zł | 63% | -60 285 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 45 842 zł | 100 | -3.1% | 64 011 zł | 68% | -51 136 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 35 034 zł | 116 | -0.6% | 77 909 zł | 62% | -61 251 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 416 zł | 104 | -2.6% | 73 278 zł | 64% | -56 538 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 345 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.39 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 82% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.