Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat olkuski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy105 000 mieszkańcówdochody własne 7327 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.59% do -0.06%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-1.35% do 23.02%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	68 702 zł	132	-3.3%	24 073 zł	82%	-29 907 zł	0.290
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	65 799 zł	137	-3.3%	26 314 zł	81%	-32 148 zł	0.316
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	71 596 zł	119	-5.3%	20 139 zł	85%	-25 972 zł	0.322
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	62 849 zł	150	-1.4%	30 311 zł	79%	-36 145 zł	0.335
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	68 658 zł	123	-5.5%	22 467 zł	83%	-28 266 zł	0.343
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	74 771 zł	110	-6.2%	17 527 zł	86%	-23 360 zł	0.346
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	74 404 zł	105	-7.3%	16 344 zł	86%	-22 150 zł	0.392
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	73 441 zł	108	-7.8%	17 255 zł	86%	-23 063 zł	0.401
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	56 190 zł	127	-4.1%	44 471 zł	79%	-34 692 zł	0.451
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	59 198 zł	114	-6.0%	42 348 zł	81%	-30 712 zł	0.468
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	53 415 zł	132	-4.1%	48 404 zł	78%	-36 870 zł	0.477
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	62 240 zł	105	-7.0%	38 073 zł	82%	-28 168 zł	0.478
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	56 387 zł	118	-6.2%	46 314 zł	79%	-32 943 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	50 352 zł	145	-2.2%	50 589 zł	76%	-40 913 zł	0.494
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	62 118 zł	100	-8.1%	40 315 zł	83%	-26 843 zł	0.516
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	61 153 zł	103	-8.5%	41 242 zł	82%	-27 758 zł	0.526
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	49 457 zł	123	-4.6%	57 681 zł	77%	-37 454 zł	0.541
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	52 533 zł	110	-6.5%	55 435 zł	78%	-33 439 zł	0.554
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	55 511 zł	101	-7.4%	51 278 zł	80%	-30 924 zł	0.560
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	46 746 zł	128	-4.6%	61 495 zł	75%	-39 602 zł	0.566
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	49 786 zł	114	-6.7%	59 284 zł	77%	-35 640 zł	0.578
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	43 615 zł	141	-2.7%	63 802 zł	72%	-43 679 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 275 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.64 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 53% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.