Babice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 88 529 zł | 133 | +3.4% | 17 519 zł | 72% | -50 109 zł | 0.242 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 92 528 zł | 121 | +1.3% | 13 255 zł | 75% | -45 845 zł | 0.276 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 85 765 zł | 124 | +0.8% | 26 519 zł | 72% | -49 129 zł | 0.337 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 96 287 zł | 109 | -0.7% | 9238 zł | 77% | -41 832 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 78 411 zł | 121 | +3.4% | 47 987 zł | 71% | -49 202 zł | 0.373 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 74 421 zł | 133 | +5.5% | 52 183 zł | 68% | -53 455 zł | 0.389 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 89 746 zł | 112 | -1.2% | 22 332 zł | 75% | -44 886 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 82 160 zł | 109 | +1.3% | 44 037 zł | 72% | -45 196 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 83 015 zł | 116 | -0.7% | 33 700 zł | 71% | -49 817 zł | 0.418 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 72 073 zł | 124 | +2.9% | 61 325 zł | 68% | -52 358 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 76 045 zł | 112 | +0.8% | 57 150 zł | 71% | -48 126 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 87 004 zł | 104 | -2.6% | 29 505 zł | 74% | -45 565 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 67 965 zł | 121 | +4.9% | 74 565 zł | 68% | -51 679 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 93 486 zł | 100 | -3.1% | 18 391 zł | 77% | -40 889 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 71 707 zł | 109 | +2.9% | 70 622 zł | 70% | -47 681 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 69 575 zł | 116 | +1.3% | 67 913 zł | 68% | -52 969 zł | 0.515 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 79 776 zł | 100 | -1.2% | 53 219 zł | 72% | -44 140 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 63 982 zł | 133 | +7.1% | 78 753 zł | 66% | -55 923 zł | 0.521 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 73 554 zł | 104 | -0.7% | 63 729 zł | 70% | -48 728 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 65 908 zł | 112 | +2.4% | 82 984 zł | 68% | -50 517 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 61 944 zł | 124 | +4.4% | 87 152 zł | 66% | -54 740 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 69 632 zł | 100 | +0.3% | 79 061 zł | 70% | -46 539 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 59 632 zł | 116 | +2.9% | 93 297 zł | 65% | -55 295 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 63 604 zł | 104 | +0.8% | 89 121 zł | 67% | -51 063 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.02 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.