Przestrzeń decyzji · gmina

Chełmiec

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy29 880 mieszkańcówdochody własne 7403 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności0.5% do 1.2%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-8.76% do 18.67%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	29 873 zł	133	+13.7%	17 721 zł	63%	-50 025 zł	0.297
●	Rozwój	Program	Podwyżka	33 922 zł	121	+11.5%	13 406 zł	65%	-45 710 zł	0.305
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	28 771 zł	124	+10.9%	21 025 zł	63%	-49 046 zł	0.372
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	37 728 zł	109	+9.3%	9340 zł	69%	-41 644 zł	0.373
	Rozwój	Program	Bez zmian	24 531 zł	121	+13.7%	31 575 zł	60%	-49 222 zł	0.394
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	32 801 zł	112	+8.7%	16 784 zł	65%	-44 754 zł	0.411
	Bez zmian	Program	Bez zmian	28 328 zł	109	+11.5%	27 570 zł	63%	-45 167 zł	0.414
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	20 492 zł	133	+16.0%	35 827 zł	57%	-53 526 zł	0.429
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	26 986 zł	116	+9.3%	24 857 zł	62%	-49 744 zł	0.447
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	23 698 zł	112	+10.9%	35 447 zł	60%	-48 145 zł	0.470
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	19 678 zł	124	+13.1%	39 677 zł	56%	-52 427 zł	0.471
	Bez zmian	Program	Obniżka	21 387 zł	109	+13.1%	41 800 zł	59%	-47 767 zł	0.483
	Rozwój	Program	Obniżka	17 597 zł	121	+15.4%	45 797 zł	56%	-51 814 zł	0.491
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	36 587 zł	100	+6.6%	12 790 zł	69%	-40 709 zł	0.491
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	31 022 zł	104	+7.1%	20 608 zł	64%	-45 443 zł	0.498
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	27 476 zł	100	+8.7%	31 463 zł	63%	-44 111 zł	0.514
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	18 068 zł	116	+11.5%	43 170 zł	56%	-53 046 zł	0.531
●	Szeroki program	Program	Obniżka	13 564 zł	133	+17.7%	50 042 zł	54%	-56 110 zł	0.542
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	16 977 zł	112	+12.6%	49 250 zł	56%	-50 648 zł	0.544
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	22 095 zł	104	+9.3%	38 932 zł	59%	-48 756 zł	0.547
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	20 748 zł	100	+10.4%	45 274 zł	59%	-46 622 zł	0.563
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	12 964 zł	124	+14.8%	53 472 zł	54%	-54 921 zł	0.566
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	15 504 zł	104	+10.9%	52 483 zł	55%	-51 201 zł	0.611
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	11 484 zł	116	+13.1%	56 713 zł	53%	-55 483 zł	0.615

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 314 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.24 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.