HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chełmiec

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy29 880 mieszkańcówdochody własne 7403 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności0.5% do 1.2%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-8.76% do 18.67%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka29 873 zł133+13.7%17 721 zł63%-50 025 zł0.297
●RozwójProgramPodwyżka33 922 zł121+11.5%13 406 zł65%-45 710 zł0.305
Szeroki programBez zmianPodwyżka28 771 zł124+10.9%21 025 zł63%-49 046 zł0.372
●Bez zmianProgramPodwyżka37 728 zł109+9.3%9340 zł69%-41 644 zł0.373
RozwójProgramBez zmian24 531 zł121+13.7%31 575 zł60%-49 222 zł0.394
RozwójBez zmianPodwyżka32 801 zł112+8.7%16 784 zł65%-44 754 zł0.411
Bez zmianProgramBez zmian28 328 zł109+11.5%27 570 zł63%-45 167 zł0.414
●Szeroki programProgramBez zmian20 492 zł133+16.0%35 827 zł57%-53 526 zł0.429
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka26 986 zł116+9.3%24 857 zł62%-49 744 zł0.447
RozwójBez zmianBez zmian23 698 zł112+10.9%35 447 zł60%-48 145 zł0.470
Szeroki programBez zmianBez zmian19 678 zł124+13.1%39 677 zł56%-52 427 zł0.471
Bez zmianProgramObniżka21 387 zł109+13.1%41 800 zł59%-47 767 zł0.483
OgraniczenieProgramBez zmian32 278 zł96+9.1%23 370 zł66%-40 905 zł0.485
●OgraniczenieProgramPodwyżka41 689 zł96+6.9%5067 zł72%-37 368 zł0.485
RozwójProgramObniżka17 597 zł121+15.4%45 797 zł56%-51 814 zł0.491
Bez zmianBez zmianPodwyżka36 587 zł100+6.6%12 790 zł69%-40 709 zł0.491
RozwójWstrzymaniePodwyżka31 022 zł104+7.1%20 608 zł64%-45 443 zł0.498
Bez zmianBez zmianBez zmian27 476 zł100+8.7%31 463 zł63%-44 111 zł0.514
OgraniczenieProgramObniżka25 328 zł96+10.7%37 610 zł63%-43 515 zł0.523
Szeroki programWstrzymanieBez zmian18 068 zł116+11.5%43 170 zł56%-53 046 zł0.531
●Szeroki programProgramObniżka13 564 zł133+17.7%50 042 zł54%-56 110 zł0.542
RozwójBez zmianObniżka16 977 zł112+12.6%49 250 zł56%-50 648 zł0.544
RozwójWstrzymanieBez zmian22 095 zł104+9.3%38 932 zł59%-48 756 zł0.547
Bez zmianBez zmianObniżka20 748 zł100+10.4%45 274 zł59%-46 622 zł0.563
Szeroki programBez zmianObniżka12 964 zł124+14.8%53 472 zł54%-54 921 zł0.566
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka34 816 zł92+5.0%16 606 zł67%-41 390 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian36 144 zł83+6.6%19 439 zł70%-36 739 zł0.590
OgraniczenieBez zmianBez zmian31 404 zł87+6.4%27 288 zł66%-39 874 zł0.598
Bez zmianWstrzymanieBez zmian25 880 zł92+7.1%34 940 zł62%-44 714 zł0.600
Głębokie cięcieProgramObniżka29 186 zł83+8.2%33 817 zł65%-39 359 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka40 527 zł87+4.3%8602 zł72%-36 458 zł0.604
RozwójWstrzymanieObniżka15 504 zł104+10.9%52 483 zł55%-51 201 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka11 484 zł116+13.1%56 713 zł53%-55 483 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka45 567 zł83+4.5%929 zł76%-33 189 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka24 667 zł87+8.0%41 145 zł62%-42 395 zł0.623
Bez zmianWstrzymanieObniżka19 282 zł92+8.7%48 499 zł58%-47 167 zł0.642
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian29 816 zł79+4.8%30 755 zł65%-40 467 zł0.688
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka38 764 zł79+2.7%12 408 zł71%-37 129 zł0.692
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian35 248 zł74+4.0%23 530 zł70%-35 733 zł0.706
OgraniczenieWstrzymanieObniżka23 209 zł79+6.4%44 324 zł62%-42 930 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianObniżka28 504 zł74+5.5%37 487 zł66%-38 263 zł0.712
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka44 383 zł74+1.9%4657 zł76%-32 304 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian33 669 zł66+2.4%26 913 zł70%-36 316 zł0.796
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka27 054 zł66+4.0%40 620 zł65%-38 789 zł0.801
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka42 629 zł66+0.4%8379 zł75%-32 965 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 314 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.24 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.