Dobra
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 85 582 zł | 133 | +7.2% | 18 776 zł | 78% | -45 406 zł | 0.244 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 89 946 zł | 121 | +5.1% | 14 097 zł | 79% | -40 772 zł | 0.277 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 82 577 zł | 124 | +4.6% | 27 040 zł | 78% | -44 849 zł | 0.339 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 94 062 zł | 109 | +3.0% | 9675 zł | 82% | -36 394 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 74 764 zł | 121 | +7.2% | 46 150 zł | 76% | -45 789 zł | 0.374 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 70 411 zł | 133 | +9.4% | 50 752 zł | 74% | -50 410 zł | 0.390 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 86 919 zł | 112 | +2.5% | 22 451 zł | 79% | -40 241 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 78 868 zł | 109 | +5.1% | 41 803 zł | 78% | -41 423 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 79 522 zł | 116 | +3.0% | 33 689 zł | 77% | -45 944 zł | 0.421 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 67 860 zł | 124 | +6.7% | 58 742 zł | 73% | -49 740 zł | 0.450 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 72 191 zł | 112 | +4.6% | 54 165 zł | 76% | -45 100 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 63 540 zł | 121 | +8.8% | 70 341 zł | 72% | -49 574 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 83 873 zł | 104 | +1.0% | 29 089 zł | 79% | -41 326 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 91 012 zł | 100 | +0.5% | 18 115 zł | 81% | -35 887 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 67 636 zł | 109 | +6.7% | 66 003 zł | 75% | -45 175 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 65 080 zł | 116 | +5.1% | 64 835 zł | 72% | -50 793 zł | 0.516 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 76 273 zł | 100 | +2.5% | 49 843 zł | 78% | -40 747 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 59 195 zł | 133 | +11.0% | 74 933 zł | 70% | -54 230 zł | 0.520 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 69 419 zł | 104 | +3.0% | 60 249 zł | 75% | -46 143 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 61 304 zł | 112 | +6.2% | 77 663 zł | 71% | -48 809 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 56 982 zł | 124 | +8.3% | 82 231 zł | 69% | -53 439 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 65 378 zł | 100 | +4.1% | 73 350 zł | 75% | -44 434 zł | 0.583 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 54 405 zł | 116 | +6.7% | 87 910 zł | 68% | -54 409 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 58 736 zł | 104 | +4.6% | 83 333 zł | 71% | -49 769 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 341 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.86 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.