HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Dobra

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy10 108 mieszkańcówdochody własne 8536 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.13% do 0.65%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-5.12% do 25.29%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka85 582 zł133+7.2%18 776 zł78%-45 406 zł0.244
●RozwójProgramPodwyżka89 946 zł121+5.1%14 097 zł79%-40 772 zł0.277
Szeroki programBez zmianPodwyżka82 577 zł124+4.6%27 040 zł78%-44 849 zł0.339
●Bez zmianProgramPodwyżka94 062 zł109+3.0%9675 zł82%-36 394 zł0.364
RozwójProgramBez zmian74 764 zł121+7.2%46 150 zł76%-45 789 zł0.374
●Szeroki programProgramBez zmian70 411 zł133+9.4%50 752 zł74%-50 410 zł0.390
RozwójBez zmianPodwyżka86 919 zł112+2.5%22 451 zł79%-40 241 zł0.397
Bez zmianProgramBez zmian78 868 zł109+5.1%41 803 zł78%-41 423 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka79 522 zł116+3.0%33 689 zł77%-45 944 zł0.421
Szeroki programBez zmianBez zmian67 860 zł124+6.7%58 742 zł73%-49 740 zł0.450
RozwójBez zmianBez zmian72 191 zł112+4.6%54 165 zł76%-45 100 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka98 395 zł96+0.8%4989 zł82%-31 743 zł0.483
RozwójProgramObniżka63 540 zł121+8.8%70 341 zł72%-49 574 zł0.485
RozwójWstrzymaniePodwyżka83 873 zł104+1.0%29 089 zł79%-41 326 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka91 012 zł100+0.5%18 115 zł81%-35 887 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian83 187 zł96+2.8%37 191 zł79%-36 788 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka67 636 zł109+6.7%66 003 zł75%-45 175 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian65 080 zł116+5.1%64 835 zł72%-50 793 zł0.516
Bez zmianBez zmianBez zmian76 273 zł100+2.5%49 843 zł78%-40 747 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka59 195 zł133+11.0%74 933 zł70%-54 230 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka71 945 zł96+4.4%61 402 zł78%-40 509 zł0.540
RozwójWstrzymanieBez zmian69 419 zł104+3.0%60 249 zł75%-46 143 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka61 304 zł112+6.2%77 663 zł71%-48 809 zł0.554
Szeroki programBez zmianObniżka56 982 zł124+8.3%82 231 zł69%-53 439 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka87 975 zł92-1.0%24 745 zł80%-36 962 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka65 378 zł100+4.1%73 350 zł75%-44 434 zł0.583
Głębokie cięcieProgramBez zmian87 408 zł83+0.5%32 938 zł82%-32 265 zł0.597
OgraniczenieBez zmianPodwyżka95 321 zł87-1.7%13 515 zł82%-31 265 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian80 567 zł87+0.3%45 259 zł79%-36 141 zł0.608
Bez zmianWstrzymanieBez zmian73 509 zł92+1.0%55 917 zł78%-41 748 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka54 405 zł116+6.7%87 910 zł68%-54 409 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka102 630 zł83-1.5%451 zł85%-27 205 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka76 156 zł83+2.0%57 345 zł79%-35 997 zł0.622
RozwójWstrzymanieObniżka58 736 zł104+4.6%83 333 zł71%-49 769 zł0.624
OgraniczenieBez zmianObniżka69 662 zł87+1.8%68 907 zł78%-39 787 zł0.647
Bez zmianWstrzymanieObniżka62 818 zł92+2.5%79 010 zł74%-45 385 zł0.664
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka92 294 zł79-3.2%20 133 zł82%-32 328 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian77 814 zł79-1.2%51 321 zł79%-37 097 zł0.700
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian84 763 zł74-2.0%41 217 zł82%-31 645 zł0.717
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka99 530 zł74-3.9%9213 zł85%-26 754 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka67 112 zł79+0.3%74 471 zł77%-40 725 zł0.735
Głębokie cięcieBez zmianObniżka73 848 zł74-0.5%64 929 zł79%-35 253 zł0.736
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian82 020 zł66-3.4%47 185 zł81%-32 590 zł0.809
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka96 514 zł66-5.4%15 735 zł85%-27 806 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka71 308 zł66-2.0%70 484 zł79%-36 178 zł0.827

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 341 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.86 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.