Bobowa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 179 864 zł | 133 | +3.1% | 20 260 zł | 67% | -84 605 zł | 0.202 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 184 294 zł | 121 | +1.0% | 15 472 zł | 68% | -79 817 zł | 0.258 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 174 204 zł | 124 | +0.5% | 42 772 zł | 67% | -83 113 zł | 0.313 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 161 331 zł | 121 | +3.1% | 91 589 zł | 66% | -82 072 zł | 0.357 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 188 473 zł | 109 | -1.0% | 10 942 zł | 70% | -75 287 zł | 0.357 |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 156 913 zł | 133 | +5.2% | 96 255 zł | 64% | -86 846 zł | 0.358 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 178 611 zł | 112 | -1.4% | 38 118 zł | 68% | -78 351 zł | 0.386 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 169 553 zł | 116 | -1.0% | 58 540 zł | 67% | -83 756 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 165 498 zł | 109 | +1.0% | 87 178 zł | 67% | -77 556 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 151 906 zł | 124 | +2.6% | 118 562 zł | 63% | -85 266 zł | 0.433 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 156 301 zł | 112 | +0.5% | 113 921 zł | 65% | -80 518 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 173 968 zł | 104 | -2.9% | 53 876 zł | 68% | -78 983 zł | 0.478 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 144 303 zł | 121 | +4.6% | 149 554 zł | 63% | -83 740 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 182 768 zł | 100 | -3.4% | 33 719 zł | 70% | -73 846 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 148 462 zł | 109 | +2.6% | 145 213 zł | 64% | -79 235 zł | 0.499 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 139 894 zł | 133 | +6.7% | 154 212 zł | 62% | -88 503 zł | 0.503 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 147 647 zł | 116 | +1.0% | 133 106 zł | 63% | -85 847 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 160 446 zł | 100 | -1.4% | 109 535 zł | 67% | -76 027 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 152 051 zł | 104 | -1.0% | 128 455 zł | 65% | -81 088 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 135 374 zł | 124 | +4.1% | 174 973 zł | 62% | -86 858 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 139 760 zł | 112 | +2.1% | 170 341 zł | 63% | -82 121 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 143 896 zł | 100 | +0.0% | 166 326 zł | 64% | -77 641 zł | 0.600 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 131 407 zł | 116 | +2.6% | 188 601 zł | 62% | -87 394 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 135 802 zł | 104 | +0.5% | 183 960 zł | 63% | -82 646 zł | 0.636 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 347 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.55 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.