Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat gorlicki

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy104 592 mieszkańcówdochody własne 8181 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.27% do 0.33%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-1.8% do 23.47%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	79 693 zł	132	+0.2%	25 369 zł	83%	-33 407 zł	0.282
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	76 567 zł	137	+0.2%	27 727 zł	81%	-35 765 zł	0.307
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	82 615 zł	119	-1.8%	21 260 zł	85%	-29 298 zł	0.317
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	73 583 zł	150	+2.2%	31 905 zł	79%	-39 943 zł	0.323
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	79 452 zł	123	-2.0%	23 714 zł	83%	-31 713 zł	0.337
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	86 085 zł	110	-2.8%	18 448 zł	86%	-26 486 zł	0.342
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	85 442 zł	105	-4.0%	17 305 zł	86%	-25 313 zł	0.390
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	84 516 zł	108	-4.5%	18 174 zł	86%	-26 184 zł	0.397
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	65 470 zł	127	-0.6%	48 883 zł	79%	-38 721 zł	0.449
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	68 519 zł	114	-2.6%	46 883 zł	81%	-34 562 zł	0.468
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	62 487 zł	132	-0.6%	53 217 zł	78%	-41 010 zł	0.475
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	71 840 zł	105	-3.6%	42 127 zł	82%	-31 824 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	59 377 zł	145	+1.4%	55 284 zł	76%	-45 238 zł	0.490
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	65 498 zł	118	-2.8%	51 252 zł	79%	-36 909 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	71 473 zł	100	-4.7%	44 982 zł	82%	-30 527 zł	0.518
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	70 544 zł	103	-5.2%	45 869 zł	82%	-31 400 zł	0.527
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	57 799 zł	123	-1.1%	64 135 zł	77%	-41 807 zł	0.543
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	60 926 zł	110	-3.1%	61 996 zł	79%	-37 611 zł	0.558
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	64 175 zł	101	-4.1%	57 375 zł	80%	-34 904 zł	0.564
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	54 890 zł	128	-1.1%	68 334 zł	76%	-44 064 zł	0.568
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	51 703 zł	141	+0.9%	70 541 zł	73%	-48 329 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	57 977 zł	114	-3.3%	66 231 zł	77%	-39 926 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 286 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 52% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.