Charsznica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 96 805 zł | 133 | -4.3% | 18 151 zł | 79% | -45 278 zł | 0.236 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 101 003 zł | 121 | -6.2% | 13 644 zł | 79% | -40 771 zł | 0.274 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 93 590 zł | 124 | -6.6% | 27 337 zł | 79% | -44 711 zł | 0.334 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 104 955 zł | 109 | -8.0% | 9388 zł | 82% | -36 516 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 85 467 zł | 121 | -4.3% | 48 463 zł | 77% | -45 418 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 81 280 zł | 133 | -2.3% | 52 875 zł | 74% | -49 912 zł | 0.385 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 97 767 zł | 112 | -8.5% | 22 934 zł | 79% | -40 226 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 89 408 zł | 109 | -6.2% | 44 301 zł | 79% | -41 176 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 90 474 zł | 116 | -8.0% | 34 559 zł | 78% | -45 770 zł | 0.417 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 78 526 zł | 124 | -4.7% | 61 895 zł | 74% | -49 184 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 82 692 zł | 112 | -6.6% | 57 505 zł | 77% | -44 713 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 73 975 zł | 121 | -2.8% | 74 847 zł | 73% | -48 845 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 94 660 zł | 104 | -9.9% | 30 147 zł | 79% | -41 275 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 101 700 zł | 100 | -10.3% | 18 782 zł | 82% | -35 993 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 77 908 zł | 109 | -4.7% | 70 694 zł | 76% | -44 612 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 75 688 zł | 116 | -6.2% | 68 522 zł | 73% | -50 141 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 69 796 zł | 133 | -0.8% | 79 250 zł | 71% | -53 329 zł | 0.517 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 86 614 zł | 100 | -8.5% | 53 364 zł | 79% | -40 493 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 79 863 zł | 104 | -8.0% | 64 122 zł | 76% | -45 659 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 71 542 zł | 112 | -5.2% | 83 144 zł | 73% | -48 023 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 67 384 zł | 124 | -3.3% | 87 525 zł | 70% | -52 484 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 75 456 zł | 100 | -7.1% | 79 013 zł | 76% | -43 812 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 64 752 zł | 116 | -4.7% | 93 708 zł | 70% | -53 365 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 68 919 zł | 104 | -6.6% | 89 317 zł | 73% | -48 893 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.08 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.