HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Charsznica

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy7001 mieszkańcówdochody własne 7636 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.66% do -0.08%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-5% do 28.77%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka96 805 zł133-4.3%18 151 zł79%-45 278 zł0.236
●RozwójProgramPodwyżka101 003 zł121-6.2%13 644 zł79%-40 771 zł0.274
Szeroki programBez zmianPodwyżka93 590 zł124-6.6%27 337 zł79%-44 711 zł0.334
●Bez zmianProgramPodwyżka104 955 zł109-8.0%9388 zł82%-36 516 zł0.362
RozwójProgramBez zmian85 467 zł121-4.3%48 463 zł77%-45 418 zł0.371
●Szeroki programProgramBez zmian81 280 zł133-2.3%52 875 zł74%-49 912 zł0.385
RozwójBez zmianPodwyżka97 767 zł112-8.5%22 934 zł79%-40 226 zł0.395
Bez zmianProgramBez zmian89 408 zł109-6.2%44 301 zł79%-41 176 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka90 474 zł116-8.0%34 559 zł78%-45 770 zł0.417
Szeroki programBez zmianBez zmian78 526 zł124-4.7%61 895 zł74%-49 184 zł0.447
RozwójBez zmianBez zmian82 692 zł112-6.6%57 505 zł77%-44 713 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka109 099 zł96-10.1%4877 zł83%-32 004 zł0.483
RozwójProgramObniżka73 975 zł121-2.8%74 847 zł73%-48 845 zł0.485
RozwójWstrzymaniePodwyżka94 660 zł104-9.9%30 147 zł79%-41 275 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka101 700 zł100-10.3%18 782 zł82%-35 993 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian93 538 zł96-8.2%39 905 zł80%-36 681 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka77 908 zł109-4.7%70 694 zł76%-44 612 zł0.493
Szeroki programWstrzymanieBez zmian75 688 zł116-6.2%68 522 zł73%-50 141 zł0.514
●Szeroki programProgramObniżka69 796 zł133-0.8%79 250 zł71%-53 329 zł0.517
Bez zmianBez zmianBez zmian86 614 zł100-8.5%53 364 zł79%-40 493 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka82 027 zł96-6.8%66 321 zł78%-40 130 zł0.542
RozwójWstrzymanieBez zmian79 863 zł104-8.0%64 122 zł76%-45 659 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka71 542 zł112-5.2%83 144 zł73%-48 023 zł0.555
Szeroki programBez zmianObniżka67 384 zł124-3.3%87 525 zł70%-52 484 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka98 601 zł92-11.7%25 985 zł80%-37 032 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka75 456 zł100-7.1%79 013 zł76%-43 812 zł0.586
Głębokie cięcieProgramBez zmian97 575 zł83-10.3%35 872 zł82%-32 293 zł0.598
OgraniczenieBez zmianPodwyżka105 821 zł87-12.3%14 395 zł82%-31 506 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian90 721 zł87-10.5%48 994 zł80%-36 023 zł0.609
Bez zmianWstrzymanieBez zmian83 793 zł92-9.9%59 972 zł78%-41 429 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka64 752 zł116-4.7%93 708 zł70%-53 365 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka113 149 zł83-12.1%546 zł85%-27 601 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka86 055 zł83-9.0%62 481 zł79%-35 754 zł0.625
RozwójWstrzymanieObniżka68 919 zł104-6.6%89 317 zł73%-48 893 zł0.626
OgraniczenieBez zmianObniżka79 552 zł87-9.1%74 841 zł78%-39 355 zł0.650
Bez zmianWstrzymanieObniżka72 841 zł92-8.5%85 177 zł75%-44 673 zł0.667
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka102 733 zł79-13.6%21 587 zł82%-32 532 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian87 910 zł79-11.9%55 590 zł79%-36 947 zł0.702
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian94 736 zł74-12.6%45 159 zł82%-31 661 zł0.719
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka109 850 zł74-14.3%10 288 zł85%-27 128 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka76 947 zł79-10.5%80 919 zł77%-40 203 zł0.739
Głębokie cięcieBez zmianObniżka83 558 zł74-11.2%71 020 zł79%-35 004 zł0.740
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian91 935 zł66-13.9%51 672 zł82%-32 572 zł0.811
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka106 771 zł66-15.6%17 397 zł85%-28 142 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka80 963 zł66-12.6%77 090 zł79%-35 841 zł0.831

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.08 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.