Bochnia
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 91 969 zł | 133 | -2.3% | 18 545 zł | 78% | -48 135 zł | 0.239 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 96 239 zł | 121 | -4.3% | 13 945 zł | 79% | -43 536 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 88 832 zł | 124 | -4.8% | 27 369 zł | 77% | -47 565 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 100 262 zł | 109 | -6.2% | 9599 zł | 80% | -39 190 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 80 850 zł | 121 | -2.3% | 47 926 zł | 76% | -48 258 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 76 592 zł | 133 | -0.4% | 52 417 zł | 73% | -52 843 zł | 0.387 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 93 081 zł | 112 | -6.6% | 22 889 zł | 79% | -42 989 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 84 862 zł | 109 | -4.3% | 43 687 zł | 78% | -43 925 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 85 730 zł | 116 | -6.2% | 34 447 zł | 76% | -48 666 zł | 0.418 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 73 912 zł | 124 | -2.8% | 61 152 zł | 73% | -52 111 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 78 150 zł | 112 | -4.8% | 56 684 zł | 76% | -47 549 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 69 469 zł | 121 | -0.9% | 73 713 zł | 72% | -51 741 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 89 988 zł | 104 | -8.0% | 29 958 zł | 79% | -44 080 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 97 084 zł | 100 | -8.5% | 18 660 zł | 80% | -38 666 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 73 473 zł | 109 | -2.8% | 69 484 zł | 75% | -47 418 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 71 088 zł | 116 | -4.3% | 67 644 zł | 72% | -53 107 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 65 219 zł | 133 | +1.1% | 78 195 zł | 70% | -56 316 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 82 142 zł | 100 | -6.6% | 52 468 zł | 78% | -43 239 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 75 334 zł | 104 | -6.2% | 63 167 zł | 75% | -48 534 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 67 109 zł | 112 | -3.3% | 81 740 zł | 72% | -50 912 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 62 880 zł | 124 | -1.3% | 86 198 zł | 69% | -55 464 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 71 093 zł | 100 | -5.2% | 77 533 zł | 75% | -46 613 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 60 261 zł | 116 | -2.8% | 92 254 zł | 68% | -56 383 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 64 499 zł | 104 | -4.8% | 87 787 zł | 71% | -51 820 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 333 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.48 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 67% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.