Ciepielów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 43 077 zł | 133 | -6.5% | 17 306 zł | 68% | -47 943 zł | 0.282 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 47 012 zł | 121 | -8.4% | 13 068 zł | 72% | -43 706 zł | 0.296 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 41 622 zł | 124 | -8.8% | 21 523 zł | 68% | -47 089 zł | 0.362 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 50 708 zł | 109 | -10.2% | 9076 zł | 75% | -39 713 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 36 867 zł | 121 | -6.5% | 33 375 zł | 66% | -47 206 zł | 0.388 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 45 540 zł | 112 | -10.7% | 17 332 zł | 72% | -42 870 zł | 0.407 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 40 553 zł | 109 | -8.4% | 29 503 zł | 69% | -43 226 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 32 941 zł | 133 | -4.6% | 37 489 zł | 63% | -51 431 zł | 0.418 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 39 659 zł | 116 | -10.2% | 25 782 zł | 67% | -47 863 zł | 0.439 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 31 795 zł | 124 | -7.0% | 42 150 zł | 63% | -50 453 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 35 704 zł | 112 | -8.8% | 38 054 zł | 66% | -46 247 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 33 050 zł | 109 | -7.0% | 45 403 zł | 64% | -45 817 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 29 370 zł | 121 | -5.1% | 49 266 zł | 63% | -49 788 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 49 220 zł | 100 | -12.4% | 13 385 zł | 75% | -38 897 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 43 585 zł | 104 | -12.0% | 21 581 zł | 71% | -43 636 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 39 374 zł | 100 | -10.7% | 34 202 zł | 69% | -42 285 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 30 020 zł | 116 | -8.4% | 46 078 zł | 62% | -51 146 zł | 0.527 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 25 452 zł | 133 | -3.2% | 53 373 zł | 59% | -54 004 zł | 0.536 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 28 436 zł | 112 | -7.4% | 53 484 zł | 62% | -48 738 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 33 936 zł | 104 | -10.2% | 41 974 zł | 65% | -46 931 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 24 535 zł | 124 | -5.6% | 57 571 zł | 59% | -52 935 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 32 099 zł | 100 | -9.3% | 49 639 zł | 65% | -44 785 zł | 0.569 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 26 808 zł | 104 | -8.8% | 57 127 zł | 61% | -49 362 zł | 0.614 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 22 900 zł | 116 | -7.0% | 61 222 zł | 58% | -53 568 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 304 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.00 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 92% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.