Boguty-Pianki
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 290 099 zł | 133 | -9.8% | 25 211 zł | 80% | -85 790 zł | 0.186 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 295 738 zł | 121 | -11.6% | 18 950 zł | 81% | -79 545 zł | 0.252 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 280 114 zł | 124 | -12.1% | 55 211 zł | 80% | -85 743 zł | 0.303 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 253 688 zł | 133 | -8.0% | 122 504 zł | 78% | -93 062 zł | 0.343 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 259 306 zł | 121 | -9.8% | 116 513 zł | 79% | -86 841 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 301 099 zł | 109 | -13.4% | 12 979 zł | 82% | -73 588 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 285 719 zł | 112 | -13.8% | 49 235 zł | 81% | -79 535 zł | 0.382 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 272 331 zł | 116 | -13.4% | 75 575 zł | 79% | -87 973 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 264 648 zł | 109 | -11.6% | 110 807 zł | 80% | -80 909 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 244 748 zł | 124 | -10.3% | 150 944 zł | 78% | -92 757 zł | 0.425 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 250 333 zł | 112 | -12.1% | 144 990 zł | 79% | -86 574 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 277 951 zł | 104 | -15.1% | 69 583 zł | 80% | -81 746 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 232 307 zł | 121 | -8.5% | 189 701 zł | 77% | -92 223 zł | 0.478 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 291 047 zł | 100 | -15.6% | 43 543 zł | 82% | -73 614 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 226 703 zł | 133 | -6.6% | 195 677 zł | 75% | -98 426 zł | 0.492 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 237 594 zł | 116 | -11.6% | 169 735 zł | 77% | -94 819 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 237 635 zł | 109 | -10.3% | 184 011 zł | 79% | -86 309 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 255 642 zł | 100 | -13.8% | 139 320 zł | 80% | -80 678 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 243 194 zł | 104 | -13.4% | 163 764 zł | 79% | -88 617 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 218 542 zł | 124 | -8.9% | 222 135 zł | 75% | -97 931 zł | 0.553 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 224 113 zł | 112 | -10.7% | 216 197 zł | 77% | -91 766 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 229 407 zł | 100 | -12.5% | 210 589 zł | 78% | -85 889 zł | 0.607 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 211 856 zł | 116 | -10.3% | 239 749 zł | 74% | -99 868 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 217 441 zł | 104 | -12.1% | 233 795 zł | 76% | -93 685 zł | 0.641 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 450 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.25 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.