Andrzejewo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 89 501 zł | 133 | -9.4% | 19 828 zł | 83% | -38 331 zł | 0.241 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 94 081 zł | 121 | -11.2% | 14 822 zł | 86% | -33 336 zł | 0.276 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 86 104 zł | 124 | -11.6% | 27 732 zł | 83% | -38 493 zł | 0.338 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 98 407 zł | 109 | -13.0% | 10 079 zł | 88% | -28 601 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 77 763 zł | 121 | -9.4% | 45 133 zł | 81% | -40 328 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 73 197 zł | 133 | -7.5% | 49 957 zł | 79% | -45 307 zł | 0.387 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 90 661 zł | 112 | -13.4% | 22 799 zł | 85% | -33 524 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 82 076 zł | 109 | -11.2% | 40 567 zł | 83% | -35 611 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 82 694 zł | 116 | -13.0% | 34 117 zł | 83% | -40 236 zł | 0.421 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 70 292 zł | 124 | -9.8% | 57 383 zł | 79% | -45 233 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 74 835 zł | 112 | -11.6% | 52 584 zł | 81% | -40 281 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 65 702 zł | 121 | -8.0% | 67 999 zł | 78% | -45 486 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 94 965 zł | 100 | -15.2% | 18 127 zł | 87% | -28 815 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 87 261 zł | 104 | -14.7% | 29 172 zł | 85% | -35 253 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 70 005 zł | 109 | -9.8% | 63 444 zł | 80% | -40 781 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 67 180 zł | 116 | -11.2% | 63 274 zł | 78% | -46 826 zł | 0.517 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 61 146 zł | 133 | -6.1% | 72 813 zł | 76% | -50 452 zł | 0.517 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 79 125 zł | 100 | -13.4% | 48 043 zł | 83% | -35 589 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 71 733 zł | 104 | -13.0% | 58 463 zł | 80% | -41 860 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 63 139 zł | 112 | -10.3% | 74 787 zł | 77% | -45 264 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 58 606 zł | 124 | -8.5% | 79 575 zł | 76% | -50 204 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 67 419 zł | 100 | -12.1% | 70 258 zł | 80% | -40 585 zł | 0.583 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 55 715 zł | 116 | -9.8% | 85 069 zł | 75% | -51 686 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 60 258 zł | 104 | -11.6% | 80 270 zł | 77% | -46 733 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 360 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.17 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 50% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.