Czarnia
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 1 714 199 zł | 133 | -13.4% | 32 946 zł | 69% | -216 890 zł | 0.141 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 1 720 757 zł | 121 | -15.1% | 25 395 zł | 70% | -209 348 zł | 0.235 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 1 667 419 zł | 124 | -15.5% | 278 953 zł | 68% | -214 520 zł | 0.269 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 1 569 364 zł | 133 | -11.6% | 774 667 zł | 67% | -217 762 zł | 0.291 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 1 575 896 zł | 121 | -13.4% | 768 402 zł | 67% | -210 256 zł | 0.323 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 1 727 018 zł | 109 | -16.8% | 18 167 zł | 70% | -202 120 zł | 0.350 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 1 637 515 zł | 116 | -16.8% | 429 544 zł | 68% | -216 101 zł | 0.361 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 1 673 936 zł | 112 | -17.2% | 272 009 zł | 70% | -207 023 zł | 0.367 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 1 582 132 zł | 109 | -15.1% | 762 426 zł | 68% | -203 064 zł | 0.395 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 1 526 177 zł | 124 | -13.8% | 1 010 577 zł | 67% | -215 311 zł | 0.396 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 1 532 668 zł | 112 | -15.5% | 1 004 349 zł | 67% | -207 851 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 1 644 052 zł | 104 | -18.5% | 423 271 zł | 69% | -208 576 zł | 0.461 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 1 461 026 zł | 133 | -10.2% | 1 338 063 zł | 66% | -218 423 zł | 0.466 |
| Rozwój | Program | Obniżka | 1 467 539 zł | 121 | -12.0% | 1 331 816 zł | 67% | -210 943 zł | 0.473 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 1 498 408 zł | 116 | -15.1% | 1 151 798 zł | 67% | -216 818 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 1 680 157 zł | 100 | -18.9% | 266 044 zł | 70% | -199 839 zł | 0.478 | |
| ● | Ograniczenie | Program | Podwyżka | 1 733 945 zł | 96 | -18.7% | 10 042 zł | 71% | -193 996 zł | 0.481 |
| Ograniczenie | Program | Bez zmian | 1 589 025 zł | 96 | -17.0% | 755 840 zł | 70% | -194 985 zł | 0.499 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 1 473 755 zł | 109 | -13.8% | 1 325 859 zł | 67% | -203 778 zł | 0.514 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 1 538 862 zł | 100 | -17.2% | 998 410 zł | 68% | -200 703 zł | 0.533 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 1 504 918 zł | 104 | -16.8% | 1 145 551 zł | 67% | -209 330 zł | 0.544 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 1 420 540 zł | 124 | -12.5% | 1 561 102 zł | 66% | -215 913 zł | 0.548 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Podwyżka | 1 650 292 zł | 92 | -20.1% | 417 287 zł | 70% | -201 365 zł | 0.572 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 1 427 011 zł | 112 | -14.2% | 1 554 893 zł | 67% | -208 479 zł | 0.579 | |
| Ograniczenie | Program | Obniżka | 1 480 625 zł | 96 | -15.7% | 1 319 297 zł | 68% | -195 733 zł | 0.587 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Podwyżka | 1 687 036 zł | 87 | -20.7% | 259 469 zł | 71% | -191 766 zł | 0.605 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 1 394 376 zł | 116 | -13.8% | 1 694 714 zł | 65% | -217 365 zł | 0.615 | |
| ● | Głębokie cięcie | Program | Podwyżka | 1 740 665 zł | 83 | -20.5% | 2300 zł | 71% | -186 134 zł | 0.616 |
| Głębokie cięcie | Program | Bez zmian | 1 595 715 zł | 83 | -18.9% | 749 447 zł | 70% | -187 167 zł | 0.618 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Bez zmian | 1 511 132 zł | 92 | -18.5% | 1 139 593 zł | 67% | -202 155 zł | 0.629 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 1 433 187 zł | 100 | -16.0% | 1 548 972 zł | 67% | -201 358 zł | 0.635 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Bez zmian | 1 545 709 zł | 87 | -19.1% | 991 867 zł | 69% | -192 675 zł | 0.637 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 1 400 866 zł | 104 | -15.5% | 1 688 486 zł | 66% | -209 905 zł | 0.659 | |
| Głębokie cięcie | Program | Obniżka | 1 487 291 zł | 83 | -17.7% | 1 312 926 zł | 68% | -187 947 zł | 0.682 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Podwyżka | 1 657 197 zł | 79 | -21.9% | 410 687 zł | 70% | -193 256 zł | 0.697 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Obniżka | 1 440 010 zł | 87 | -17.8% | 1 542 453 zł | 67% | -193 365 zł | 0.717 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Obniżka | 1 407 061 zł | 92 | -17.2% | 1 682 547 zł | 67% | -202 757 zł | 0.724 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Bez zmian | 1 518 004 zł | 79 | -20.3% | 1 133 025 zł | 68% | -194 094 zł | 0.735 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Podwyżka | 1 693 711 zł | 74 | -22.5% | 253 086 zł | 71% | -183 953 zł | 0.736 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Bez zmian | 1 552 353 zł | 74 | -20.9% | 985 515 zł | 70% | -184 906 zł | 0.753 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Obniżka | 1 413 908 zł | 79 | -19.1% | 1 676 004 zł | 67% | -194 729 zł | 0.810 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Obniżka | 1 446 631 zł | 74 | -19.7% | 1 536 124 zł | 68% | -185 628 zł | 0.815 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Podwyżka | 1 663 896 zł | 66 | -23.7% | 404 281 zł | 71% | -185 411 zł | 0.826 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Bez zmian | 1 524 671 zł | 66 | -22.1% | 1 126 650 zł | 70% | -186 292 zł | 0.850 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Obniżka | 1 420 552 zł | 66 | -20.9% | 1 669 652 zł | 68% | -186 960 zł | 0.910 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 529 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.65 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.