HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bieżuń

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4478 mieszkańcówdochody własne 7193 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.53% do 0.33%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-9.73% do 29.72%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka78 807 zł133-11.0%18 520 zł68%-63 058 zł0.248
●RozwójProgramPodwyżka82 933 zł121-12.7%14 041 zł70%-58 579 zł0.280
Szeroki programBez zmianPodwyżka76 149 zł124-13.2%27 051 zł68%-62 024 zł0.342
●Bez zmianProgramPodwyżka86 816 zł109-14.5%9812 zł73%-54 350 zł0.364
RozwójProgramBez zmian69 163 zł121-11.0%47 904 zł66%-61 649 zł0.375
●Szeroki programProgramBez zmian65 049 zł133-9.1%52 225 zł64%-66 113 zł0.393
RozwójBez zmianPodwyżka80 256 zł112-14.9%22 624 zł70%-57 566 zł0.398
Bez zmianProgramBez zmian73 035 zł109-12.7%43 831 zł68%-57 434 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka73 383 zł116-14.5%34 080 zł67%-62 823 zł0.423
Szeroki programBez zmianBez zmian62 801 zł124-11.4%61 214 zł64%-64 966 zł0.452
RozwójBez zmianBez zmian66 897 zł112-13.2%56 915 zł66%-60 522 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka90 878 zł96-16.4%5325 zł74%-49 862 zł0.484
RozwójProgramObniżka58 977 zł121-9.6%74 101 zł64%-63 914 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka84 121 zł100-16.6%18 531 zł73%-53 358 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka77 499 zł104-16.2%29 751 zł69%-58 355 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian77 084 zł96-14.7%39 540 zł71%-52 964 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka62 840 zł109-11.4%70 037 zł66%-59 710 zł0.490
Szeroki programWstrzymanieBez zmian60 283 zł116-12.7%67 789 zł64%-65 687 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian70 750 zł100-14.9%52 862 zł68%-56 328 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka54 870 zł133-7.8%78 412 zł61%-68 368 zł0.522
OgraniczenieProgramObniżka66 879 zł96-13.4%65 814 zł68%-55 254 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian64 388 zł104-14.5%63 480 zł66%-61 233 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka57 014 zł112-11.8%82 375 zł63%-62 704 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka52 927 zł124-10.0%86 665 zł61%-67 137 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka81 372 zł92-17.9%25 677 zł72%-54 135 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka60 860 zł100-13.6%78 331 zł66%-58 520 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian81 043 zł83-16.6%35 606 zł73%-48 603 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka88 163 zł87-18.5%14 249 zł74%-48 893 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian74 778 zł87-16.8%48 634 zł71%-51 881 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian68 249 zł92-16.2%59 419 zł67%-57 028 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka50 594 zł116-11.4%92 800 zł61%-67 802 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka94 851 zł83-18.3%1009 zł77%-45 484 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka70 828 zł83-15.4%62 024 zł70%-50 905 zł0.620
RozwójWstrzymanieObniżka54 690 zł104-13.2%88 501 zł63%-63 358 zł0.623
OgraniczenieBez zmianObniżka64 877 zł87-15.5%74 303 zł68%-54 087 zł0.644
Bez zmianWstrzymanieObniżka58 543 zł92-14.9%84 448 zł64%-59 163 zł0.662
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka85 424 zł79-19.7%21 403 zł74%-49 657 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian72 288 zł79-18.1%55 140 zł70%-52 568 zł0.699
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian78 717 zł74-18.7%44 853 zł73%-47 543 zł0.716
OgraniczenieWstrzymanieObniżka62 571 zł79-16.8%80 357 zł67%-54 717 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka92 114 zł74-20.4%10 239 zł77%-44 538 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianObniżka68 806 zł74-17.5%70 532 zł70%-49 761 zł0.734
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian76 236 zł66-20.0%51 337 zł73%-48 217 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka89 386 zł66-21.6%17 313 zł77%-45 288 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka66 510 zł66-18.7%76 576 zł69%-50 379 zł0.825

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.21 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.